{"id":3141,"date":"2025-03-27T22:15:06","date_gmt":"2025-03-27T22:15:06","guid":{"rendered":"https:\/\/vogelkennis.nl\/?p=3141"},"modified":"2026-03-07T11:38:40","modified_gmt":"2026-03-07T11:38:40","slug":"alcedinidae-ijsvogels","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vogelkennis.nl\/index.php\/2025\/03\/27\/alcedinidae-ijsvogels\/","title":{"rendered":"Alcedinidae – IJsvogels"},"content":{"rendered":"\n

De Alcedinidae<\/strong> vormen een familie van kleurrijke en opvallende vogels die wereldwijd bekend staan als ijsvogels<\/strong>. Ze komen voor op alle continenten behalve Antarctica, met de meeste soorten in tropische gebieden van Azi\u00eb, Afrika en Oceani\u00eb. In Europa is de gewone ijsvogel<\/strong> (Alcedo atthis<\/em>) de bekendste vertegenwoordiger.<\/p>\n\n\n\n

IJsvogels zijn vooral herkenbaar aan hun felle kleuren<\/strong> (blauw, groen, oranje), korte staart, grote kop en opvallend lange snavel. Ze leven vaak in de buurt van water, waar ze jagen op vis, insecten of kleine waterdieren. IJsvogels zijn spectaculaire duikers en gebruiken hun scherpe blik om prooien onder water te lokaliseren.<\/p>\n\n\n\n

De familie telt meer dan 90 soorten, die uiteenlopen van echte vissers zoals de Bonte ijsvogel<\/strong> tot landbewonende soorten die in bossen leven en zich voeden met insecten en reptielen.<\/p>\n\n\n\n

Foto’s \u00a9 Jan Dolphijn<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n
Klik hier Genus Chloroceryle<\/mark><\/summary>\n

<\/p>\n\n\n\n

\nGenus Chloroceryle (Kaup, 1848) is een geslacht van ijsvogels dat van nature voorkomt in tropisch Midden- en Zuid-Amerika, met \u00e9\u00e9n soort die noordwaarts tot in het zuiden van Texas reikt. Het geslacht wordt vaak aangeduid als de \u201cAmerikaanse groene ijsvogels\u201d en omvat vier soorten, die onderling vooral verschillen in grootte en in de tekening van de onderzijde.

\nSoorten binnen Chloroceryle hebben het typische ijsvogelprofiel met een relatief grote kop, een stevige, rechte snavel, korte poten en een korte staart. De bovenzijde oogt meestal olieachtig groen tot groengrijs. De onderzijde varieert per soort en kan grotendeels wit zijn of juist roest- tot kaneelkleurige delen tonen, soms met duidelijke borstbanden bij mannetjes. In vlucht vallen de compacte bouw en snelle, directe verplaatsingen langs waterkanten op.

\nHet leefgebied bestaat vooral uit zoet- en brakwatermilieus zoals bosbeken, rivieren, kreken, plassen, lagunes, mangroveranden en rustige oevers met geschikte uitkijkposten. Jacht vindt meestal plaats vanaf een overhangende tak, een paal of een andere lage zitplaats boven het water, met korte duiken of een korte zweefpauze vlak voor het grijpen van prooi. Het dieet bestaat voornamelijk uit kleine vissen en watergebonden ongewervelden zoals kreeftachtigen; bij sommige soorten worden ook insecten uit de lucht gegrepen wanneer omstandigheden gunstig zijn.

\nBroeden gebeurt in een nesttunnel die horizontaal in een steile oeverwand of rivierbank wordt uitgegraven. De tunnel mondt uit in een nestkamer aan het einde, waar de eieren worden gelegd en de jongen worden grootgebracht. Succesvol broeden hangt sterk samen met stabiele oevers, voldoende prooi in de directe omgeving en rust rond de nestplaats.\n<\/div>\n<\/details>\n\n\n\n

Amazone ijsvogel<\/h2>\n\n\n\n
\n \"Vlag\n
\n \n [LAT]<\/font> Chloroceryle amazona | \n [UK]<\/font> Amazon Kingfisher | \n [FR]<\/font> Martin-p\u00eacheur d’Amazonie | \n [DE]<\/font> Amazonask\u00f6nigfischer | \n [ES]<\/font> Mart\u00edn pescador amaz\u00f3nico | \n [NL]<\/font> Amazone-ijsvogel\n <\/font>\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
Klik hier Amazone IJsvogel details<\/mark><\/summary>\n

<\/p>\n\n\n\n

\nDe Amazone-ijsvogel (Chloroceryle amazona, Latham, 1790) is wereldwijd beoordeeld als Niet bedreigd (LC). Het verspreidingsgebied is uitzonderlijk groot en de populatietrend wordt als stabiel beschreven. De populatie is zeer omvangrijk, waardoor de soort volgens de IUCN-criteria niet in de buurt komt van drempels voor een bedreigde categorie op basis van areaalgrootte, trend of aantallen.

\nDe soort komt voor in Latijns-Amerika, van centraal Mexico tot centraal Argentini\u00eb. Aanwezigheid is doorgaans standplaatsgebonden. Af en toe worden zwerfgevallen gemeld buiten het kernareaal, onder meer richting Trinidad, maar dit past niet bij regelmatige trek.

\nAmazone-ijsvogel is een middelgrote ijsvogel van ongeveer 29 tot 30 cm en rond 110 gram. Het lichaam heeft de typische ijsvogelvorm met een grote kop, een lange, stevige snavel en een korte staart. De bovenzijde is overwegend olieachtig groen, met een wat ruige kuif en een opvallende witte halskraag. In vergelijking met sommige verwante groene ijsvogels ontbreekt de duidelijke witte vleugelvlektekening vaak grotendeels. Mannetjes hebben een witte onderzijde met een brede kastanjebruine borstband en groenige strepen langs de flanken. Vrouwtjes tonen eveneens een witte onderzijde, maar met groene vlekken aan de zijkant van de borst en groenige flankstrepen. Jonge vogels lijken doorgaans op het vrouwtje en kunnen witte vlekjes op de vleugels laten zien.

\nHet leefgebied bestaat vooral uit brede, langzaam stromende rivieren, grotere waterlopen, estuaria en boomrijke lagunes. Smalle beekjes en heel open landschappen worden minder gebruikt. In delen van het areaal, zoals in Suriname, kan de soort ook in stedelijke omgeving voorkomen wanneer er voldoende wateroppervlak aanwezig is met dichte oevervegetatie en boomgroepen voor dekking en uitkijkposten.

\nHet voedsel bestaat voornamelijk uit vis en kreeftachtigen. Jacht vindt vaak plaats in de schemering en vroege ochtend. Vanaf een lage zitplaats boven het water wordt prooi gevolgd, waarna een snelle duik volgt met de kop vooruit. Volledig onderduiken gebeurt relatief weinig; prooi wordt meestal vlak onder het oppervlak gegrepen. Soms wordt gejaagd in de nabijheid van reigers, waarbij prooien worden benut die door deze vogels uit vegetatie of modder worden opgeschrikt.

\nBroeden gebeurt in een horizontale nesttunnel die in een rivierbank wordt uitgegraven. De tunnel kan tot ongeveer 1,6 meter lang zijn en heeft een relatief ruime doorgang. Beide oudervogels graven de tunnel en dezelfde nestplek kan meerdere jaren achter elkaar worden gebruikt. Het legsel bestaat meestal uit drie tot vier eieren. Broeden gebeurt \u2019s nachts vooral door het vrouwtje en overdag vooral door het mannetje, met een broedduur van ongeveer 22 dagen. De nestkamer wordt doorgaans niet actief schoongehouden, waardoor resten en uitwerpselen kunnen ophopen en insectenlarven kunnen voorkomen. Het verlaten van de tunnel gebeurt vaak achterwaarts, waarna regelmatig direct in het water wordt gegaan om te baden. Uitvliegen volgt meestal na ongeveer 29 tot 30 dagen. Bij verlies van een legsel kan een vervangsel worden geproduceerd.\n<\/div>\n<\/details>\n\n\n\n
Geluid Amazone IJsvogel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Amerikaanse dwergijsvogel<\/h2>\n\n\n\n
\n \"Vlag\n
\n \n [LAT]<\/font> Chloroceryle aenea | \n [UK]<\/font> American Pygmy Kingfisher | \n [FR]<\/font> Martin-p\u00eacheur nain d\u2019Am\u00e9rique | \n [DE]<\/font> Amerikanischer Zwergfischer | \n [ES]<\/font> Mart\u00edn pescador pigmeo americano | \n [NL]<\/font> Amerikaanse dwergijsvogel\n <\/font>\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
Klik hier Amerikaanse Dwergijsvogel details<\/mark><\/summary>\n

<\/p>\n\n\n\n

\nDe Amerikaanse dwergijsvogel (Chloroceryle aenea, Pallas, 1764) is wereldwijd beoordeeld als Niet bedreigd (LC). Het verspreidingsgebied is zeer groot en de populatietrend wordt als stabiel beschreven. De populatie is groot, waardoor de soort volgens de IUCN-criteria niet in de buurt komt van drempels voor een bedreigde categorie op basis van areaalgrootte, trend of aantallen.

\nDe soort komt voor in Latijns-Amerika, van zuidelijk Mexico tot noordelijk Argentini\u00eb. Aanwezigheid is overwegend standplaatsgebonden en er is geen uitgesproken trek. Binnen het kernareaal is de soort een broedvogel van de tropen, met voorkomen van zuidelijk Mexico via Midden-Amerika tot westelijk Ecuador, centraal Bolivia en centraal Brazili\u00eb. Ook Trinidad wordt genoemd als deel van het areaal.

\nAmerikaanse dwergijsvogel is zeer klein en heeft de typische ijsvogelbouw met een korte staart en een lange, stevige snavel. De bovenzijde is olieachtig groen. Rond de hals is een geel-oranje kraag zichtbaar. De onderzijde is warm roestkleurig, met een duidelijk witte buik. Bij vrouwtjes kan een smalle groene borstband aanwezig zijn. Jonge vogels lijken op volwassen vogels, maar tonen doorgaans een blekere roestkleurige onderzijde, missen meestal de borstband en laten vaker gespikkelde tekening zien op vleugels en flanken, waardoor het geheel minder strak afgetekend oogt.

\nHet leefgebied is gevarieerd en loopt uiteen van dicht regenwoud tot waterrijke randen in kleinschalig cultuurlandschap, zoals sloten en greppels in plantages. Een constante factor is de aanwezigheid van beschutte, schaduwrijke waterkanten met overhangende vegetatie. Kleine poelen, stille stroompjes en smalle waterlopen met takken laag boven het water zijn typisch. De soort wordt vrijwel altijd in de schaduw aangetroffen en kan daardoor gemakkelijk over het hoofd worden gezien, zelfs op plekken waar aantallen lokaal best redelijk kunnen zijn.

\nJacht gebeurt meestal vanaf een lage tak dicht boven het water. Na een periode van roerloos wachten volgt een korte, snelle duik met de kop vooruit, gericht op kleine vissen of kikkervisjes. Daarnaast worden ook insecten uit de lucht of vlak boven het water gegrepen. Het gedrag kan tam overkomen, maar de soort blijft vaak onopvallend door het stille zitten tussen oevertakken en het gebruik van donkere, beschutte plekken.

\nBroeden gebeurt in een nesttunnel die in een rivier- of oeverwand wordt uitgegraven. Het legsel bestaat meestal uit drie tot vier eieren. Verdere broedgegevens zijn in de aangeleverde informatie beperkt, maar de neststrategie past bij het typische patroon van ijsvogels met een beschutte nestkamer aan het einde van de tunnel en intensieve ouderzorg tijdens de jongenfase.\n<\/div>\n<\/details>\n\n\n\n
Geluid Amerikaanse dwergijsvogel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Groene IJsvogel<\/h2>\n\n\n\n
\n \"Vlag\n
\n \n [LAT]<\/font> Chloroceryle americana | \n [UK]<\/font> Green Kingfisher | \n [FR]<\/font> Martin-p\u00eacheur vert | \n [DE]<\/font> Gr\u00fcnfischer | \n [ES]<\/font> Mart\u00edn pescador verde | \n [NL]<\/font> Groene ijsvogel\n <\/font>\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
Klik hier Groene IJsvogel details<\/mark><\/summary>\n

<\/p>\n\n\n\n

\nDe Groene ijsvogel (Chloroceryle americana, Gmelin, 1788) is wereldwijd beoordeeld als Niet bedreigd (LC). Het verspreidingsgebied is zeer groot en de populatietrend wordt als toenemend beschreven. De populatie is zeer omvangrijk, waardoor de soort volgens de IUCN-criteria niet in de buurt komt van drempels voor een bedreigde categorie op basis van areaalgrootte, trend of aantallen.

\nDe soort komt voor van het zuidwesten van de Verenigde Staten tot in noordelijk Argentini\u00eb. Aanwezigheid is overwegend standplaatsgebonden. Het kernareaal loopt van zuidelijk Texas via Midden-Amerika en grote delen van Zuid-Amerika tot centraal Argentini\u00eb, met voorkomen in de Guiana\u2019s en diep in het Amazonegebied. In Suriname is de soort in geschikte biotopen een algemene broedvogel in de kustvlakte, bijvoorbeeld bij mangrovezones en open bosranden met voldoende water en oevervegetatie.

\nGroene ijsvogel is compact gebouwd met de typische ijsvogelvorm, een korte staart en een lange, stevige snavel. Mannetjes hebben een witte halskraag en een olieachtig groene bovenzijde met duidelijke witte markeringen op vleugels en staart. De onderzijde is wit met een brede kastanjebruine borstband en groenige spikkels langs de flanken. Vrouwtjes hebben een meer buff-witte onderzijde met twee groene borstbanden, waarbij de onderste band aansluit op de groenige spikkels langs de zijkant van de buik. Het soortbeeld is hierdoor bij vrouwtjes duidelijk anders getekend dan bij mannetjes, wat bij goede waarneming een betrouwbaar determinatiekenmerk is.

\nHet leefgebied omvat waterlopen en oevers in een brede band van omstandigheden, van brakke wateren in lagunes met mangroveranden tot bergbeken op grote hoogte. Die uitersten worden minder vaak gebruikt dan het kernhabitat. Voorkeur gaat meestal uit naar kleinere rivieren, stroompjes en rustige poelen in laagland, waar overhangende vegetatie en lage zitplaatsen boven het water beschikbaar zijn. Beschutte oevers met takken, wortels en rietranden worden intensief benut als uitkijkposten.

\nHet voedsel bestaat vooral uit vis en kreeftachtigen, aangevuld met waterinsecten. Jacht vindt vaak plaats in de schemering en vroege ochtend. Vanaf een lage tak net boven het water wordt prooi gevolgd, waarna een snelle duik met de kop vooruit volgt. Prooi wordt meestal vlak onder het oppervlak gegrepen en vervolgens op een tak of andere vaste plek verwerkt voordat doorslikken volgt.

\nBroeden gebeurt in een tunnel die door beide geslachten in een rivierbank wordt uitgegraven. Aan het einde van de tunnel ligt een nestkamer zonder bekleding. De ingang ligt vaak op een steile oever, ongeveer twee meter boven het water. De tunnel is meestal 30 tot 100 cm lang. Het legsel bestaat doorgaans uit drie eieren en soms vier. Broeden gebeurt \u2019s nachts vooral door het vrouwtje en overdag vooral door het mannetje, met een broedduur van ten minste ongeveer 21 dagen. Uitvliegen volgt na circa 27 dagen. Na het uitvliegen kan nog ongeveer een maand ouderzorg en bijvoeren plaatsvinden, waardoor jonge vogels geleidelijk zelfstandiger worden in het jachtgedrag.\n<\/div>\n<\/details>\n\n\n\n
Geluid Bandijsvogel<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Klik hier Genus Halcyon<\/mark><\/summary>\n

<\/p>\n\n\n\n

\nGenus Halcyon (Halcyon, Swainson, 1821) is een geslacht van ijsvogels binnen de familie Alcedinidae en wordt vaak aangeduid als boomijsvogels. Het geslacht omvat meerdere soorten die vooral voorkomen in Afrika ten zuiden van de Sahara, met enkele vertegenwoordigers in Zuid- en Zuidoost-Azi\u00eb. In grote delen van het verspreidingsgebied is sprake van standvogels, maar bij sommige soorten komen ook seizoensverplaatsingen of gedeeltelijke trek voor, afhankelijk van regenpatronen en voedselaanbod.

\nSoorten uit dit geslacht zijn meestal middelgrote tot vrij grote ijsvogels met een stevige bouw en een relatief zware, rechte snavel. De kleurstelling is vaak opvallend, met combinaties van blauw, groen, kastanjebruin, wit en zwart, waarbij de exacte tekening per soort verschilt. Het gedrag past bij een \u201czit-en-wacht\u201d-jachtstrategie: vanaf een uitkijkpost, zoals een tak, paal of draad, wordt prooi nauwkeurig gevolgd en daarna in een korte, krachtige aanval gegrepen.

\nHet leefgebied is breed en omvat bosranden, open woodland, savanne met bomen, galerijbos langs waterlopen, parken en tuinen, en ook landbouwmoza\u00efek waar voldoende zitplaatsen en dekking aanwezig zijn. In tegenstelling tot sommige andere ijsvogelgroepen zijn Halcyon-soorten niet altijd strikt aan open water gebonden. Jacht vindt regelmatig plaats op land, waarbij grote insecten, kikkers, hagedissen, kleine slangen en kleine zoogdieren worden genomen. Bij een deel van de soorten hoort ook vis of watergebonden prooi tot het menu wanneer geschikte waterkanten beschikbaar zijn.

\nBroeden gebeurt doorgaans in een nestholte. Afhankelijk van de soort en de lokale omstandigheden kan een tunnel in een steile oeverwand worden uitgegraven of een natuurlijke holte in een boom worden gebruikt. De nestkamer ligt beschut aan het einde van de tunnel of in de holte, waar de eieren worden gelegd en de jongen worden grootgebracht. Succesvol broeden hangt sterk samen met geschikte nestsubstraat, voldoende prooi in de directe omgeving en rust rond de nestplaats.\n<\/div>\n<\/details>\n\n\n\n

Smyrna-ijsvogel<\/h2>\n\n\n\n
\n \"Vlag\n
\n \n [LAT]<\/font> Halcyon smyrnensis | \n [UK]<\/font> White-throated Kingfisher | \n [FR]<\/font> Martin-chasseur de Smyrne | \n [DE]<\/font> Smyrna-Eisvogel | \n [ES]<\/font> Mart\u00edn pescador de garganta blanca | \n [NL]<\/font> Smyrna-ijsvogel\n <\/font>\n <\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\n