Ciconidae – ooievaars

Maraboe (Leptoptilos crumenifer, Lesson, 1831) is wereldwijd beoordeeld als Niet bedreigd (LC). Het verspreidingsgebied is uitzonderlijk groot en de populatie is zeer omvangrijk. De trend wordt als toenemend beschreven, waardoor de soort volgens de IUCN-criteria niet in de buurt komt van drempels voor een bedreigde categorie op basis van areaalgrootte, trend of populatieomvang.

De soort komt wijdverspreid voor in Afrika ten zuiden van de Sahara. Trekgedrag ontbreekt meestal; het gaat vooral om standvogels of lokaal nomadische populaties. In het noorden en zuiden vindt na het broedseizoen vaak een beweging richting de evenaar plaats, terwijl andere populaties meer verspreid zwerven afhankelijk van waterbeschikbaarheid en de aanwezigheid van prooien. Daardoor kunnen aantallen lokaal sterk wisselen, vooral in perioden waarin waterplassen teruglopen en voedsel geconcentreerd raakt.

Maraboe behoort tot de grootste vliegende vogels ter wereld. Grote mannetjes kunnen tot ongeveer 1,5 meter hoog worden en een gewicht van bijna 9 kg bereiken, met een spanwijdte die tot rond 2,9 meter kan oplopen. Vrouwtjes zijn gemiddeld kleiner. De kop is vrijwel kaal en oogt vaak gevlekt en ruw, met een zeer grote snavel. Op kop, hals en nek komen verspreid donkere, haarachtige veertjes voor. De kale huid van kop en hals is roze tot magentakleurig met donkere vlekken. In het broedseizoen kan de achterzijde van de hals een opvallende licht blauwgroene tint tonen. Op de bovenrug steekt een opvallende roze, bolle “zak” uit de veren, en onder de keel hangt een grote, vleeskleurige keelzak die bij opblazen sterk zichtbaar is. Rug en vleugels zijn donker leigrijs met een lichte groenige glans op de vleugels en een meer blauwige glans op de rug. De halskraag, borst en buik zijn wit, met lange, helderwitte onderstaartdekveren. Ogen zijn grijsbruin. Poten en voeten zijn donkergrijs tot zwart, maar lijken vaak lichter door een laag opgedroogde uitwerpselen.

De soort profiteert opvallend van menselijke activiteit en kan lokaal zelfs toenemen. De combinatie van een weinig “aantrekkelijk” uiterlijk en aasetersgewoonten maakt de soort minder interessant voor bejaging, terwijl in verschillende gebieden juist waardering bestaat voor de rol bij het opruimen van kadavers en afval, wat kan bijdragen aan het beperken van ziekteverspreiding. Daardoor worden maraboes in en rond nederzettingen en vuilstortplaatsen soms regelmatig gezien.

Het leefgebied omvat open, droge savannes en graslanden, maar ook moerassen, rivieroevers, meren en terugtrekkende plassen waar vis geconcentreerd raakt. Foerageren gebeurt vaak in de buurt van visserijdorpen en andere plekken waar voedselresten beschikbaar zijn. De soort is flexibel in habitatkeuze zolang er een betrouwbare voedselbron in de omgeving aanwezig is.

Het voedsel bestaat vooral uit aas en uit visresten die door mensen worden achtergelaten, aangevuld met levende prooien zoals vis, termieten, sprinkhanen, kikkers, hagedissen, slangen, ratten, muizen en vogels. Deze combinatie van aas eten en actief jagen maakt de soort zeer opportunistisch, met een sterke focus op gemakkelijk beschikbare voedselbronnen.

In de tropen start het broeden vaak in de droge tijd, terwijl de timing in de equatoriale zone variabeler is. Broeden gebeurt koloniegewijs, met kolonies van ongeveer 20–60 paren tot soms enkele duizenden paren, geregeld samen met andere soorten. Buiten de broedtijd blijft de soort vaak sociaal en worden groepen gevormd bij voedselplekken, terwijl ’s nachts gezamenlijke slaapplaatsen ontstaan met soms tot ongeveer 1000 vogels. Nesten worden gebouwd van takken en liggen hoog, vaak 10 tot 30 meter boven de grond, in bomen, op kliffen of op gebouwen in steden en dorpen. Kolonies liggen meestal relatief dicht bij een betrouwbare voedselbron. Meestal worden twee tot drie kalkwitte eieren gelegd. Beide ouders broeden ongeveer 29 tot 31 dagen. Het lichte dons van pas uitgekomen kuikens wordt snel vervangen door een dikkere witte donslaag. In de eerste weken groeien kuikens snel doordat voedsel door ouders op de nestbodem wordt uitgebraakt; later verschuift energie naar veergroei en neemt de groeisnelheid af. De periode tot uitvliegen is lang, ongeveer 95 tot 115 dagen. Geslachtsrijpheid wordt vaak rond het vierde levensjaar bereikt en een levensduur van meer dan 25 jaar is mogelijk.