Cuculidae – Koekoeken

Koëls (Eudynamys, Vigors & Horsfield, 1827) is een genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat de zogenoemde koëls uit Azië, Australië en delen van de Pacifische regio. Het genus bestaat uit relatief grote koekoeken met een lange staart en een krachtige, iets zwaardere bouw dan veel andere koekoeken. Bij meerdere soorten is duidelijke geslachtsdimorfie aanwezig, met een sterk verschillend verenkleed tussen mannetje en vrouwtje.

Een kenmerkend onderdeel van de ecologie is broedparasitisme. Eieren worden gelegd in nesten van andere vogelsoorten, waarna het broeden en grootbrengen door gastouders wordt uitgevoerd. Afhankelijk van soort en regio worden uiteenlopende gastsoorten gebruikt, vaak algemene en territoriale zangvogels of kraaiachtigen. Het gedrag rond het vinden van gastnesten en het timing van eileg sluit aan op de broedcyclus van die gastsoorten.

Het leefgebied varieert van bosranden en open bos tot tuinen, parken, landbouwmozaïek en stedelijk groen, mits voldoende dekking en voedsel aanwezig is. In verschillende gebieden komen seizoensverplaatsingen voor, waarbij aanwezigheid samenhangt met regenpatronen, voedselbeschikbaarheid en het lokale broedseizoen van potentiële gastsoorten.

Het voedsel bestaat veelal uit vruchten en insecten, met per soort en seizoen duidelijke verschuivingen. Vruchtendragende bomen en struiken spelen vaak een belangrijke rol, terwijl insecten, rupsen en andere ongewervelden vooral tijdens bepaalde perioden extra worden benut. De roep is bij koëls doorgaans luid en opvallend, waardoor soorten uit dit genus vaak eerder worden gehoord dan gezien, vooral in de vroege ochtend en rond het broedseizoen.

Indische koel (Eudynamys scolopaceus, Linnaeus, 1758) is een grote, slanke koekoek uit Zuid- en Zuidoost-Azië en heeft een uitgestrekt verspreidingsgebied. Deze soort komt voor op het Indisch subcontinent, in Sri Lanka en in grote delen van Zuidoost-Azië. In veel gebieden is de Indische koel een standvogel, terwijl plaatselijk ook seizoensgebonden verplaatsingen kunnen optreden.

De geslachten verschillen sterk in uiterlijk. Het mannetje is overwegend glanzend zwart, met een opvallend rood oog en een vrij lange staart. Het vrouwtje is bruinachtig met witte vlekken en strepen op de bovenzijde en een lichtgekleurde onderzijde met donkere tekening. Door dat duidelijke verschil zijn mannetje en vrouwtje gemakkelijk van elkaar te onderscheiden. De snavel is vrij licht van kleur en iets gebogen, wat goed past bij de typische bouw van deze groep koekoeken.

De Indische koel leeft in uiteenlopende boomrijke landschappen, zoals open bos, tuinen, parken, landbouwgebieden met verspreide bomen, mangroven en bosranden. Ook in dorpen en steden met voldoende groen kan deze soort algemeen zijn. Vooral gebieden met vruchtbomen en een afwisseling van open ruimte en beschutting zijn aantrekkelijk.

Het voedsel bestaat voor een belangrijk deel uit vruchten, waaronder vijgen en andere zachte boomvruchten. Daarnaast worden ook insecten, rupsen, eieren en soms kleine dieren gegeten. In vergelijking met veel andere koekoeken is de Indische koel opvallend vaak een vruchteneter, waardoor deze soort geregeld hoog in bomen foerageert.

De Indische koel is een broedparasiet en bouwt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van andere vogels, vooral van kraaien en verwante soorten. De gastouders broeden de eieren uit en verzorgen vervolgens de jongen. Het broedseizoen verschilt per regio, maar valt vaak samen met warmere perioden en de tijd van grotere voedselbeschikbaarheid. Door de luide en ver dragende roep is de Indische koel in veel delen van het verspreidingsgebied eerder te horen dan te zien.

Phaenicophaeus (Stephens, 1815) is een genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat de malkoha’s van het Indiase subcontinent tot in Zuidoost-Azië. Het gaat om middelgrote tot vrij grote koekoeken met een lange, vaak trapsgewijs opgebouwde staart en een duidelijk gebogen snavel. Het verenkleed toont doorgaans groentinten en grijs, vaak met contrasterende delen aan kop, keel of borst, afhankelijk van de soort.

In gedrag wijken malkoha’s af van het stereotype beeld van koekoeken als broedparasieten. Binnen dit genus komt juist veelal eigen broedzorg voor, met nestbouw in struiken of bomen en het grootbrengen van jongen binnen het eigen territorium. Dit past bij een meer verborgen leefwijze in dichte vegetatie, waarbij aanwezigheid vaker wordt verraden door roep, geritsel of korte verplaatsingen door het bladerdek dan door langdurig open zitten.

Het leefgebied bestaat vooral uit bosranden, secundair bos, struikgewas, bamboe, droge loofbossen en halfopen mozaïeklandschap met voldoende dekking. Ook tuinen en parken kunnen geschikt zijn wanneer dichte begroeiing aanwezig is. Voedsel bestaat voornamelijk uit insecten en andere kleine dieren zoals rupsen, kevers en sprinkhanen, aangevuld met kleine gewervelden of slakken afhankelijk van het lokale aanbod. Foerageren gebeurt vaak door rustig te klauteren en te zoeken in takken, bladerlagen en klimplanten, met korte, doelgerichte uitvallen naar prooi.

De verspreiding is breed maar vaak gefragmenteerd per soort, met duidelijke voorkeuren voor bepaalde vegetatietypen. In regio’s met uitgesproken natte en droge seizoenen kunnen lokale verplaatsingen optreden, gekoppeld aan voedselbeschikbaarheid en broedcondities.

Groensnavelmalkoha (Phaenicophaeus tristis, Lesson, 1830) is een niet-broedparasitaire koekoek uit Zuid- en Zuidoost-Azië en heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt wijdverspreid voor op het Indisch subcontinent en verder oostwaarts in delen van Zuidoost-Azië. De populatie wordt als stabiel beschouwd.

De groensnavelmalkoha is een vrij grote, slanke koekoek van ongeveer 50 tot 60 centimeter lang. Het verenkleed is overwegend donker grijsachtig tot zwartachtig met een groenige glans, vooral op de vleugels. De lange staart is trapsgewijs opgebouwd en heeft witte punten aan de staartveren. Opvallend zijn de zware, naar beneden gebogen groenige snavel, het rood gekleurde gezichtspatroon en de grijzige tinten op kop en hals. Door de combinatie van lange staart, forse snavel en opvallende gezichtskleur is deze soort goed herkenbaar.

Deze soort leeft in droog struweel, open bos, dichte ruigten, secundair bos en andere boomrijke halfopen landschappen. Ook cultuurlandschappen en plantages kunnen worden gebruikt. De groensnavelmalkoha houdt zich meestal schuil in dichte vegetatie, waar de soort behoedzaam en vaak vrij onopvallend door struiken en lagere boomlagen beweegt.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit insecten. Daarnaast worden ook kleine hagedissen en soms kleine zoogdieren gegeten. Prooien worden meestal tussen bladeren en takken gezocht, maar insecten kunnen ook af en toe in de vlucht worden gevangen.

In tegenstelling tot veel bekendere koekoeken bouwt de groensnavelmalkoha een eigen nest en is deze soort dus geen broedparasiet. Daardoor hoort deze vogel tot de meer zelfstandig broedende vertegenwoordigers van de koekoekfamilie, wat goed past bij de verborgen levenswijze in dichte begroeiing.

Koekoeken (Cuculus, Linnaeus, 1758) is het klassieke koekoekengenus binnen de familie Cuculidae. Het genus omvat middelgrote, slank gebouwde vogels met een lange staart en relatief spitse vleugels, vaak met grijs- en bruintinten en een fijne dwarsbandering op borst of buik. Het silhouet en de vlucht doen geregeld denken aan een kleine roofvogel, wat in het veld extra opvalt bij snelle, rechtlijnige passages over open plekken.

Een belangrijk kenmerk van Cuculus is broedparasitisme bij veel soorten. In plaats van zelf een nest te bouwen worden eieren in nesten van zangvogels gelegd, waarna de gastouders het broeden en grootbrengen op zich nemen. Dit leidt tot een reeks aanpassingen, zoals eieren die qua kleur en tekening kunnen aansluiten op die van de gastsoort en jongen die zich snel ontwikkelen. De keuze van gastsoorten verschilt per regio en per soort, en kan lokaal sterk samenhangen met het voorkomen van geschikte broedvogels.

Soorten uit Cuculus komen vooral voor in Europa, Azië en delen van Afrika. Bij meerdere soorten is een duidelijk trekpatroon aanwezig, met broeden in gematigde zones en overwintering in tropische of subtropische gebieden. Aanwezigheid is daardoor vaak sterk seizoensgebonden, met korte periodes waarin roepactiviteit en territoriaal gedrag het meest opvallend zijn.

Het leefgebied is meestal gevarieerd en bestaat uit mozaïeklandschap met dekking en open plekken, zoals bosranden, struweel, kleinschalig agrarisch gebied met houtwallen, rivier- en beekdalen, heideachtige zones met opslag en open loof- of gemengd bos met ondergroei. Belangrijk is een structuur waarin zowel jacht op prooien als contact met potentiële gastsoorten mogelijk is.

Het voedsel bestaat in veel gevallen vooral uit insecten, met een sterke nadruk op rupsen, waaronder behaarde rupsen die door veel andere vogelsoorten minder graag worden gegeten. Daarnaast worden ook kevers, sprinkhanen en andere grotere insecten genomen, afhankelijk van seizoen en lokaal aanbod. Foerageren gebeurt vaak laag tot middelhoog in vegetatie, maar ook op de grond in open stukken kan prooi worden gezocht.

Koekoek (Cuculus canorus, Linnaeus, 1758) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Het verspreidingsgebied is zeer groot en beslaat een groot deel van Eurazië. In het noordelijke deel van het areaal is deze soort een uitgesproken trekvogel, terwijl in tropische laaglanden van Zuid-Azië ook standvogels voorkomen. Europese populaties overwinteren vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara. De najaarstrek begint meestal in augustus en loopt door tot in oktober, waarna de soort in Afrika verder zuidwaarts trekt.

De koekoek is een middelgrote, slanke vogel van ongeveer 32 tot 37 centimeter lang. Mannetjes zijn overwegend grijs op kop, hals en bovenzijde. De onderzijde is wit met donkere dwarsbandering, wat de soort een havikachtig uiterlijk geeft. De staart is donkergrijs en de snavel is smal, spits en zwart. Vrouwtjes lijken op de mannetjes, maar komen ook in een bruine kleurvorm voor. Daardoor kan het verenkleed onderling wat verschillen, terwijl de lichaamsbouw en de lange staart steeds kenmerkend blijven.

De koekoek leeft in een breed scala aan landschappen, waaronder bossen, loof- en naaldbossen, jong bos, open bosgebieden, bossteppe, struweel, heide, graslanden en rietvelden. Zowel laagland als heuvelachtig gebied wordt benut, plaatselijk tot op ongeveer tweeduizend meter hoogte. Belangrijk is vooral dat geschikte zangvogels aanwezig zijn waarvan de nesten gebruikt kunnen worden voor de voortplanting.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit insecten, vooral rupsen. Daarnaast worden ook libellen, eendagsvliegen, waterjuffers, krekels en cicaden gegeten. Soms staan ook spinnen, slakken en in uitzonderlijke gevallen vruchten op het menu. Af en toe worden ook eieren en jongen van kleine vogels genomen. De voorkeur voor harige rupsen maakt deze soort ecologisch opvallend, omdat veel andere vogelsoorten zulke prooien juist vermijden.

De koekoek is een broedparasiet en maakt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van andere, meestal insectenetende zangvogels, zoals piepers, kwikstaarten, gorzen, zangers, vliegenvangers en tapuitachtigen. De eieren kunnen sterk variëren in kleur en tekening en sluiten vaak opvallend goed aan bij die van de gastsoort. Na het uitkomen werkt het jong meestal de eieren of jongen van de gastouders uit het nest, zodat alle verzorging op één kuiken wordt gericht. De nestperiode duurt ongeveer zeventien tot achttien dagen. Het broedseizoen valt in grote delen van Europa vooral in mei en juni, maar begint in zuidelijker en oostelijker gebieden vaak eerder en kan daar langer doorlopen.

Afrikaanse koekoek (Cuculus gularis, Stephens, 1815) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt voor in grote delen van Afrika ten zuiden van de Sahara. Binnen het verspreidingsgebied worden vooral verplaatsingen binnen Afrika gemaakt, waarbij de aanwezigheid in veel regio’s samenhangt met de regentijd. Daardoor is de soort in een deel van het areaal seizoensgebonden aanwezig.

De Afrikaanse koekoek is een slanke, middelgrote koekoek van ongeveer 32 centimeter lang, met een lange staart en een gestroomlijnde bouw. Het verenkleed is overwegend donkergrijs op kop, rug en vleugels. De keel en borst zijn lichtgrijs en de buik is wit met donkere dwarsbandering. De staart is donkergrijs met bandering en een lichte eindrand. Het oog is bij volwassen vogels vaak geelachtig tot lichtbruin en de snavel is gelig met een donkere punt. Door de grijze bovenzijde en de gebandeerde onderzijde doet deze soort in vlucht soms denken aan een kleine roofvogel.

Deze soort leeft vooral in open boslandschappen, acaciasavannes en andere halfopen gebieden met verspreide bomen. Dicht regenwoud en zeer droge, kale streken worden meestal vermeden. De Afrikaanse koekoek is vaak moeilijk te zien wanneer geen roepactiviteit plaatsvindt, maar kan in geschikt leefgebied toch vrij algemeen zijn.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit insecten, vooral rupsen. Zowel gladde als sterk behaarde rupsen worden gegeten. Daarnaast worden ook kevers, gevleugelde termieten en andere insecten opgenomen. Het voedsel wordt gezocht in bomen, struiken en op de grond. Soms worden prooien ook gevonden in of rond mest van grazende dieren.

De Afrikaanse koekoek is een broedparasiet en bouwt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van andere vogelsoorten, waarbij de keuze van de gastsoort per regio kan verschillen. De eieren sluiten vaak goed aan bij die van de gastouders. Na het uitkomen werkt het jong doorgaans andere eieren of nestjongen uit het nest, zodat alle verzorging op één kuiken wordt gericht. De broedperiode valt meestal samen met het regenseizoen, wanneer het voedselaanbod groot is en geschikte gastvogels broeden.

Chrysococcyx (Boie, 1831) is een genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat de zogenoemde goudkoekoeken. Het zijn meestal kleine tot middelgrote koekoeken met een compact silhouet en een relatief korte, afgeronde vleugelvorm. Veel soorten vallen op door een metaalglanzend groen of bronskleurig verenkleed, waardoor in zonlicht een sterke “gouden” of smaragdgroene schittering zichtbaar kan zijn. De onderzijde is vaak lichter gekleurd en kan fijn gebandeerd zijn, wat vooral in rust of bij goed licht opvalt.

Een belangrijk ecologisch kenmerk binnen dit genus is broedparasitisme bij veel soorten. Eieren worden gelegd in nesten van andere vogelsoorten, waarna de gastouders het broeden en grootbrengen verzorgen. De keuze van gastsoorten verschilt per soort en per regio, maar bestaat vaak uit kleinere insecteneters en zangvogels in bosranden, savanne of struweel. De timing van eileg en het opduiken in geschikte biotopen hangt daardoor sterk samen met het lokale broedseizoen van potentiële gastsoorten.

De verspreiding ligt vooral in Afrika ten zuiden van de Sahara en in delen van Zuid- en Zuidoost-Azië, met soorten die in bos, open woodland, savanne, moerasranden en dicht struikgewas voorkomen. In gebieden met uitgesproken natte en droge seizoenen zijn lokale of regionale verplaatsingen gebruikelijk, omdat insectenrijkdom en broedgelegenheid in de tijd verschuiven.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit insecten en andere kleine ongewervelden, met een sterke nadruk op rupsen, kevers en andere grotere insecten die in vegetatie worden gezocht. Foerageren gebeurt vaak in de middelste vegetatielaag, met korte, snelle verplaatsingen door takken en bladerdek. De roep is bij meerdere soorten opvallend helder of fluitend en vormt in veel habitats een belangrijk herkenningspunt, vooral tijdens de broedperiode.

Kleine bronskoekoek (Chrysococcyx minutillus, Gould, 1859) is een zeer kleine koekoek uit Zuidoost-Azië, Nieuw-Guinea en delen van Australië. Deze soort heeft een groot verspreidingsgebied en geldt als niet bedreigd. In verschillende delen van het areaal is de soort standvogel, terwijl sommige populaties na de broedtijd verplaatsingen maken.

De kleine bronskoekoek is met een lengte van ongeveer 15 centimeter een van de kleinste koekoeken ter wereld. De bovenzijde is glanzend bronsgroen tot groenachtig, terwijl de onderzijde lichter is met fijne donkere bandering. Achter het oog bevindt zich een lichte vlek die samen met de slanke bouw en de relatief lange staart een goed herkenbaar beeld geeft. Het mannetje heeft vaak een opvallender roodachtige oogring, terwijl het vrouwtje wat matter kan ogen. Jonge vogels zijn doorgaans doffer van kleur.

Deze soort leeft in bosranden, open bos, dicht struweel, vochtige laaglandbossen en andere structuurrijke, warme landschappen met voldoende dekking. Ook tuinen, jonge bosopslag en halfopen terreinen worden benut. De kleine bronskoekoek houdt zich vaak op in de vegetatie en valt meestal eerder op door de roep dan door het uiterlijk.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit kleine insecten en rupsen. Daarnaast worden ook andere ongewervelden gegeten, zoals kevers, wespen en mieren. Het voedsel wordt meestal tussen bladeren en takken gezocht, maar soms worden insecten ook in een korte vlucht gegrepen. Door het kleine formaat en de beweeglijke manier van foerageren blijft deze soort vaak lastig waar te nemen.

De kleine bronskoekoek is een broedparasiet en bouwt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van kleine zangvogels, waarna de gastouders de verdere zorg op zich nemen. Net als bij andere broedparasitaire koekoeken sluit de voortplanting aan op de broedperiode van de gastsoorten. Daardoor kan deze soort zich succesvol handhaven in uiteenlopende tropische en subtropische leefgebieden.

Klaas’ koekoek (Chrysococcyx klaas, Stephens, 1815) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort heeft een zeer groot verspreidingsgebied en komt wijdverspreid voor in Afrika. In grote delen van het areaal is de soort seizoensgebonden aanwezig, waarbij verplaatsingen samenhangen met regenperioden en het voedselaanbod.

Klaas’ koekoek is een kleine, slanke en sierlijke koekoek met een opvallend glanzend verenkleed. Het mannetje is overwegend metaalgroen tot groenblauw aan de bovenzijde, met een lichte onderzijde. Het vrouwtje is minder glanzend en toont doorgaans meer bruine tinten en duidelijke tekening op de onderzijde. Door het kleine formaat, de korte snavel en de glanzende kleuren is deze soort goed te onderscheiden van grotere koekoeken.

Deze soort leeft vooral in open bos, bosranden, tuinen, rivierbegeleidende begroeiing, savannelandschappen met bomen en andere halfopen terreinen met voldoende dekking. Ook in cultuurlandschappen en parken kan Klaas’ koekoek voorkomen. De soort houdt zich meestal op in bomen en struiken en valt vaak eerder op door de roep dan door het uiterlijk.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit insecten, vooral rupsen en andere kleine ongewervelden die tussen bladeren en takken worden gezocht. Net als andere glanskoekoeken foerageert deze soort vooral in de vegetatie en minder vaak op de grond. Daardoor past de soort goed in boomrijke en structuurrijke leefgebieden.

Klaas’ koekoek is een broedparasiet en bouwt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van kleine zangvogels, die vervolgens de broedzorg op zich nemen. De voortplanting valt meestal samen met perioden waarin ook de gastvogels broeden. Daardoor kan de soort zich succesvol handhaven in een groot deel van tropisch Afrika.

Clamator (Vieillot, 1816) is een klein genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat opvallende, middelgrote koekoeken met een relatief lange staart en vaak een duidelijke kuif. Het verenkleed is meestal contrastrijk, met combinaties van lichte en donkere delen en regelmatig een gespikkeld of geschubd patroon, waardoor soorten uit dit genus in het veld vaak direct in het oog springen.

Een kenmerk dat binnen Clamator sterk naar voren komt is broedparasitisme. Eieren worden gelegd in nesten van andere vogelsoorten, waarna broeden en verzorging door gastouders worden uitgevoerd. In verschillende gebieden spelen vooral kraaiachtigen en andere stevige nestbouwers een rol als gastsoort, wat past bij de relatief grote lichaamsbouw en het vaak krachtige gedrag van de jongen. De timing van aanwezigheid en roepactiviteit sluit meestal aan op het broedseizoen van deze gastsoorten.

De verspreiding van Clamator ligt vooral in Afrika en in delen van Zuid- en West-Eurazië, afhankelijk van de soort. Bij meerdere soorten is een trekpatroon aanwezig, met broeden in gematigde of halfdroge gebieden en overwintering in warmere streken. Aanwezigheid in een gebied kan daardoor sterk seizoensgebonden zijn, met korte periodes waarin roepen en territoriaal gedrag het meest opvallend zijn.

Het leefgebied bestaat vaak uit open tot halfopen landschap zoals savanne, bosranden, open loofbos, agrarisch mozaïek met houtwallen en verspreide bomen, en ook droge struikzones. Voedsel bestaat grotendeels uit insecten, vooral grotere prooien zoals rupsen, kevers en sprinkhanen, aangevuld met andere ongewervelden en soms kleine gewervelden afhankelijk van aanbod. Foerageren gebeurt doorgaans in vegetatie en boomkronen, maar ook in open terrein wanneer prooien daar beschikbaar zijn.

Jacobijnkoekoek (Clamator jacobinus, Boddaert, 1783) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort heeft een groot verspreidingsgebied in Afrika en Zuid-Azië. In een deel van Afrika is de soort standvogel, terwijl andere populaties trekbewegingen maken. In India staat de aankomst van deze soort bekend als een voorteken van de moesson, omdat de verschijning vaak samenvalt met het begin van de regentijd.

De jacobijnkoekoek is een slanke, middelgrote koekoek met een opvallende zwart-witte tekening en een duidelijke kuif. De bovenzijde is overwegend zwart, terwijl de onderzijde grotendeels wit is. Op de vleugel is vaak een witte vlek zichtbaar, vooral in vlucht. De staart is lang en geeft de vogel een elegante, gestrekte vorm. Door het contrastrijke verenkleed en de kuif is deze soort goed herkenbaar.

Deze soort leeft vooral in doornstruwelen, open bos, halfopen savannelandschappen, bosranden en andere warme gebieden met verspreide bomen en struiken. Dicht regenwoud en zeer droge, kale streken worden meestal vermeden. Ook in cultuurlandschappen met voldoende dekking kan de jacobijnkoekoek voorkomen.

Het voedsel bestaat voornamelijk uit insecten, waaronder rupsen en andere grotere ongewervelden. Het voedsel wordt meestal gezocht in struiken, bomen en lagere vegetatie. Net als andere koekoeken kan deze soort ook harige rupsen eten die door veel andere vogels worden gemeden.

De jacobijnkoekoek is een broedparasiet en bouwt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van andere vogelsoorten, waarna de gastouders het broeden en de verzorging van het jong overnemen. De keuze van de gastsoorten verschilt per regio. Door de combinatie van trekgedrag, opvallende roep en contrastrijk verenkleed is de jacobijnkoekoek een karakteristieke soort van open, warme landschappen.

Levaillants koekoek (Clamator levaillantii, Swainson, 1829) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt wijdverspreid voor in Afrika ten zuiden van de Sahara. In grote delen van het verspreidingsgebied is de soort aanwezig als broedvogel, terwijl in sommige regio’s ook seizoensgebonden verplaatsingen optreden. De soort is vooral gebonden aan geschikte, struikrijke landschappen.

Levaillants koekoek is een vrij grote, langstaartige koekoek van ongeveer 37 tot 38 centimeter lang. Het verenkleed is overwegend donker aan de bovenzijde, vaak met een zwakke groenige of blauwige glans. De keel is duidelijk gestreept en die tekening loopt vaak door op de borst. De onderzijde is lichter, waardoor een sterk contrast met de bovenzijde ontstaat. De lange staart en de slanke lichaamsbouw geven deze soort een elegante, opvallende vorm. Er komen lichte en donkere kleurvormen voor, wat het uiterlijk enigszins kan laten variëren.

Deze soort leeft vooral in struikrijke gebieden, open bos, savanne met verspreide bomen, rivierbegeleidende begroeiing en andere halfopen landschappen met voldoende dekking. Dichte bossen worden meestal vermeden. Ook in cultuurlandschappen met ruige begroeiing en struiken kan deze koekoek voorkomen. De soort houdt zich vaak op in de hogere struiklaag of in bomen, waar de vogel eerder door de roep dan door het uiterlijk wordt opgemerkt.

Het voedsel bestaat vooral uit insecten en andere kleine ongewervelden. Net als andere koekoeken worden vooral grotere insecten gegeten, waaronder rupsen. Het voedsel wordt gezocht in struiken en bomen, maar ook lager in de vegetatie. Door de verborgen leefwijze blijft het foerageergedrag vaak minder opvallend dan bij meer open levende soorten.

Levaillants koekoek is een broedparasiet en bouwt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van andere vogelsoorten, vooral van bulbuls en babbelaars. De gastouders nemen daarna het uitbroeden en de verzorging van het jong over. De voortplanting sluit meestal aan op de broedperiode van de gastsoorten, waardoor de soort succesvol kan broeden in uiteenlopende delen van Afrika.

Kuifkoekoek (Clamator glandarius, Linnaeus, 1758) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Het verspreidingsgebied is zeer groot en omvat delen van Zuid-Europa, Afrika en aangrenzende gebieden van Eurazië. Europese vogels trekken na het broedseizoen meestal naar Afrika, terwijl in andere delen van het areaal zowel standvogels als lokale trekvogels voorkomen. De trekbewegingen zijn niet overal even goed bekend, maar duidelijk is dat deze soort in veel gebieden seizoensgebonden aanwezig is.

De kuifkoekoek is een slanke, langstaartige koekoek met een opvallende kuif. De bovenzijde is donkerbruin met lichte veertoppen, waardoor het verenkleed een geschubde indruk kan maken. De vleugels zijn grijsbruin en de lange staart heeft een witte eindband. De kruin is grijs en loopt uit in een bescheiden maar goed zichtbare kuif. Het gezicht is donkerder getint, de keel is licht buffkleurig en de onderzijde is overwegend wit. De iris is bruin en de oogring kan grijzig tot roodachtig zijn. Snavel en poten zijn zwart. De lichaamslengte bedraagt ongeveer 35 tot 38 centimeter.

Deze soort leeft vooral in halfdroge open bosschappen, doornstruwelen, droge savannes, rotsige hellingen en andere warme, open landschappen met verspreide begroeiing. In Zuid-Europa komt de kuifkoekoek vaak voor in savanneachtige heidegebieden, olijfgaarden en terreinen met kurkeiken of steenpijnbomen. Het leefgebied ligt vaak in droge, zonnige streken waar ook geschikte gastvogels aanwezig zijn.

Het voedsel bestaat vooral uit insecten, met name grote harige rupsen. Daarnaast worden ook termieten, sprinkhanen, motten en kleine hagedissen gegeten. Rupsen worden eerst bewerkt waarbij de hinderlijke haren worden verwijderd voordat ze worden opgegeten. Vaak wordt op de grond naar voedsel gezocht, maar ook lage vegetatie kan daarbij worden benut.

De kuifkoekoek is een broedparasiet en bouwt dus geen eigen nest. De eieren worden gelegd in de nesten van andere vogels, vooral kraaien en eksters. In het Middellandse Zeegebied zijn verschillende soorten uit die groepen bekende gastouders. Een vrouwtje kan in één seizoen een groot aantal eieren leggen. De eieren zijn meestal bleek groenzwartig of groenig van tint met bruine en grijze vlekken. Soms liggen meerdere eieren van de kuifkoekoek in hetzelfde nest. De broedtijd is korter dan die van de gastvogel, waardoor de jongen vaak eerder uitkomen. In nesten met meerdere jonge kuifkoekoeken kan voedselconcurrentie optreden, waardoor jongere kuikens minder kans hebben. Het broedseizoen valt in grote delen van het verspreidingsgebied in het voorjaar en het begin van de zomer, maar verschilt per regio.

Centropus (Illiger, 1811) is een genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat de zogenoemde spoorkoekoeken of coucals. Het zijn middelgrote tot zeer grote koekoeken met een lange, trapsgewijze staart, korte tot middelmatige vleugels en een stevige, licht neerwaarts gebogen snavel. Bij veel soorten vallen de relatief lange tenen en krachtige klauwen op, wat past bij een levenswijze die sterk gericht is op lopen en klauteren in dichte begroeiing. De vlucht is doorgaans laag, zwaar en kort, met een duidelijke voorkeur voor dekking boven lange, open verplaatsingen.

In tegenstelling tot veel bekende koekoeken zijn soorten uit Centropus meestal geen broedparasieten. Broeden gebeurt met een eigen nest, vaak een stevige bolvormige of komvormige constructie van gras en bladeren, geplaatst in riet, struiken of dicht hoog gras. In meerdere soorten komt een opvallende verdeling van broedzorg voor, waarbij nestzorg en het voeren van jongen in sterke mate door het mannetje kan worden gedragen.

Het leefgebied is breed maar draait vaak om ruige, dichte vegetatie. Typische biotopen zijn rietlanden, moerassen, savannes met struikzones, rivier- en meerzomen, mangroveranden, bosranden en secundair bos. Ook verstoorde landschappen zoals landbouwmozaïek en dorpsranden kunnen geschikt zijn wanneer voldoende dekking en prooiaanbod aanwezig is. Het genus komt vooral voor in Afrika, delen van Azië en tot in Australië en eilanden in de regio.

Het voedsel bestaat overwegend uit dierlijke prooien. Grote insecten zoals sprinkhanen, kevers en rupsen vormen vaak de basis, aangevuld met andere ongewervelden en geregeld ook kleine gewervelden zoals hagedissen, kikkers, muizen of jonge vogels wanneer die beschikbaar zijn. Foerageren gebeurt meestal laag in de vegetatie of op de grond, met rustig speuren en korte, snelle uitvallen naar prooi.

Senegalese spoorkoekoek (Centropus senegalensis, Linnaeus, 1766) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt wijdverspreid voor in Afrika ten zuiden van de Sahara en heeft een groot verspreidingsgebied. In veel delen van het areaal is de soort standvogel, al kunnen plaatselijk ook verplaatsingen optreden die samenhangen met regenval en veranderingen in het leefgebied.

De Senegalese spoorkoekoek is een middelgrote, vrij forse koekoek met een lange staart en een stevige bouw. De kop en onderzijde zijn overwegend zwart, vaak met een blauwzwarte glans. De vleugels zijn warm kastanjebruin tot roodbruin en steken daardoor sterk af tegen het donkere lichaam. De ogen zijn rood en geven de vogel een opvallende uitdrukking. Door de combinatie van donkere lichaamskleur, roodbruine vleugels en lange staart is deze soort goed herkenbaar.

Deze soort leeft vooral in open graslanden, moerasranden, rietvelden, akkers, savannen met struiken en andere halfopen landschappen met voldoende dekking. Ook natte ruigten, dichte vegetatie langs water en landbouwgebieden worden benut. De Senegalese spoorkoekoek houdt zich meestal laag in de vegetatie op en laat zich vaker horen dan zien.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit insecten en andere kleine dieren. Vooral sprinkhanen, kevers, rupsen en andere ongewervelden worden gegeten, maar ook kleine kikkers, hagedissen en soms jonge vogels kunnen worden genomen. Het voedsel wordt meestal op of dicht bij de grond gezocht, waarbij de soort behoedzaam door dichte begroeiing beweegt.

In tegenstelling tot veel andere koekoeken is de Senegalese spoorkoekoek geen broedparasiet. Deze soort bouwt een eigen nest, meestal laag in dichte vegetatie of in een struik. Het nest is vaak een vrij grote, verborgen kom of koepel van gras en bladeren. Beide oudervogels nemen deel aan de broedzorg. Daardoor wijkt de voortplantingswijze duidelijk af van die van de meer bekende broedparasitaire koekoeken.

Fazantspoorkoekoek (Centropus phasianinus, Latham, 1801) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt voor in Australië, Nieuw-Guinea en op nabijgelegen eilanden. Binnen grote delen van het verspreidingsgebied is de soort voornamelijk standvogel. De fazantspoorkoekoek behoort tot de grotere spoorkoekoeken en valt op door de verborgen maar krachtige aanwezigheid in dichte vegetatie.

Deze soort is groot, langstaartig en stevig gebouwd. De kop, hals en onderzijde zijn meestal donker, vaak zwartachtig, terwijl de vleugels warm kastanjebruin tot roodbruin zijn. De lange staart is donker en geeft de vogel een langgerekte, bijna fazantachtige indruk, wat ook in de Nederlandse naam terugkomt. De ogen zijn rood en steken duidelijk af tegen het donkere gezicht. Door de combinatie van donkere lichaamskleur, roodbruine vleugels en lange staart is deze soort goed herkenbaar.

De fazantspoorkoekoek leeft vooral in dichte ondergroei van open bos, bosranden, graslanden, moerassige terreinen, rietachtige vegetatie en struikrijke landschappen. Ook suikerrietvelden, ruige wegbermen en andere dicht begroeide terreinen worden benut. De soort houdt zich vaak laag en verborgen op en wordt daardoor eerder gehoord dan gezien.

Het voedsel bestaat uit grote insecten, kikkers, hagedissen, eieren, jonge vogels en soms kleine zoogdieren. Het voedsel wordt meestal op of vlak boven de grond gezocht. De soort jaagt behoedzaam tussen dichte begroeiing en kan daarbij verrassend snel toeslaan op bewegende prooien.

In tegenstelling tot veel andere koekoeken is de fazantspoorkoekoek geen broedparasiet. Deze soort bouwt een eigen nest, meestal laag in dichte vegetatie, gras of struiken. Het nest is een vrij losse kom van gras en bladeren en is vaak van boven deels afgeschermd. Gewoonlijk worden twee tot zes witte eieren gelegd. Bij deze soort neemt het mannetje een groot deel van het broeden en de zorg voor de jongen op zich, wat binnen de koekoekfamilie bijzonder is.

Bengaalse spoorkoekoek (Centropus bengalensis, Gmelin, 1788) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt voor in Zuid- en Zuidoost-Azië en heeft een uitgestrekt verspreidingsgebied. In grote delen van het areaal is de soort standvogel, al kunnen plaatselijk korte verplaatsingen optreden afhankelijk van waterstand, seizoen en voedselbeschikbaarheid.

De Bengaalse spoorkoekoek is een middelgrote, vrij forse koekoek met een lange staart en een krachtige bouw. De kop, hals en onderzijde zijn meestal donker zwartachtig, vaak met een glanzende blauwzwarte tint. De vleugels zijn warm kastanjebruin tot roodbruin en vormen een sterk contrast met het donkere lichaam. De ogen zijn rood en vallen in het veld vaak direct op. Door de combinatie van de lange staart, donkere lichaamskleur en roodbruine vleugels is deze soort goed herkenbaar.

Deze soort leeft vooral in vochtige graslanden, rietvelden, moerasranden, struikgewas, akkers en andere dichte, lage vegetaties in open of halfopen landschap. Ook terrein langs sloten, rivieroevers en natte ruigten wordt benut. De Bengaalse spoorkoekoek houdt zich meestal laag en verborgen op en laat zich daardoor vaker horen dan goed bekijken.

Het voedsel bestaat vooral uit insecten en andere kleine dieren. Sprinkhanen, kevers, rupsen en andere ongewervelden vormen een belangrijk deel van het menu, maar ook kleine kikkers, hagedissen en soms eieren of jonge vogels worden gegeten. Het voedsel wordt meestal op of vlak boven de grond gezocht, terwijl de vogel langzaam en behoedzaam door dichte begroeiing beweegt.

In tegenstelling tot veel andere koekoeken is de Bengaalse spoorkoekoek geen broedparasiet. Deze soort bouwt een eigen nest, meestal laag in dichte vegetatie of in een struik. Het nest is vaak goed verborgen en bestaat uit gras en bladeren. Beide oudervogels nemen deel aan de broedzorg. Daardoor wijkt de voortplantingswijze duidelijk af van die van de meer bekende broedparasitaire koekoeken.

Chinese spoorkoekoek (Centropus sinensis, Stephens, 1815) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt wijdverspreid voor op het Indisch subcontinent, in Zuid-China en in grote delen van Zuidoost-Azië. In het grootste deel van het verspreidingsgebied is deze vogel vooral een standvogel.

De Chinese spoorkoekoek is een grote, forse spoorkoekoek met een lange staart en een krachtige bouw. De kop, hals en onderzijde zijn overwegend zwart tot glanzend donkerpaarszwart. De vleugels zijn warm kastanjebruin tot koperbruin en vormen een sterk contrast met het donkere lichaam. De staart is lang, donker en breed afgerond. De ogen zijn rood en vallen vaak direct op. Door de combinatie van donkere lichaamskleur, roodbruine vleugels en lange staart is deze soort zeer herkenbaar.

Deze soort leeft in een breed scala aan boomrijke en struikrijke landschappen, waaronder bosranden, open bos, dicht struikgewas, landbouwgebied, parken, tuinen en stedelijk groen. Ook vochtige terreinen en ruige begroeiing langs water worden benut. De Chinese spoorkoekoek houdt zich vaak laag en verborgen op, maar laat zich geregeld zien wanneer de vogel zonnend of roepend op een open plek zit.

Het voedsel bestaat vooral uit grote insecten, rupsen, kevers, sprinkhanen en andere ongewervelden. Daarnaast worden ook kleine kikkers, hagedissen, slakken, eieren en soms nestjongen gegeten. Het voedsel wordt meestal op of dicht bij de grond gezocht, terwijl de vogel langzaam en behoedzaam door dichte begroeiing beweegt.

In tegenstelling tot veel andere koekoeken is de Chinese spoorkoekoek geen broedparasiet. Deze soort bouwt een eigen nest, meestal laag in dichte vegetatie of in een struik. Beide oudervogels nemen deel aan de broedzorg. Daarmee wijkt de voortplantingswijze duidelijk af van die van de meer bekende broedparasitaire koekoeken.

Piaya (Lesson, 1830) is een genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat slanke, langstaartige koekoeken uit Midden- en Zuid-Amerika. Soorten uit dit genus bewegen vaak opvallend soepel door struiken en boomkronen, met een combinatie van sluipen, klauteren en korte vluchtjes. Het lichaam is langgerekt, met een relatief lange staart die helpt bij sturen in dichte vegetatie en bij het maken van plotselinge wendingen.

Het verenkleed is meestal warm gekleurd, vaak met roodbruin tot kastanjekleurige tinten op bovendelen en staart, en een lichtere onderzijde. De snavel is middelmatig lang en licht neerwaarts gebogen, geschikt voor het oppakken van uiteenlopende prooien. In het veld vallen soorten vaak eerder op door roep en beweging dan door langdurig open zitten, omdat foerageren veelal tussen bladeren en takken plaatsvindt.

Broedgedrag binnen Piaya is doorgaans gebaseerd op eigen nestbouw en eigen broedzorg. Nesten worden meestal in struiken of bomen geplaatst, vaak redelijk open en niet bijzonder hoog, zodat dekking door bladeren belangrijk is. Dit past bij een leefwijze waarin territoria in bosranden en halfopen habitats worden verdedigd met duidelijke roepen.

Het leefgebied bestaat uit bosranden, secundair bos, galerijbos langs waterlopen, dicht struweel, plantages met voldoende ondergroei en tuinen of parken met aaneengesloten groen. Voedsel bestaat vooral uit grote insecten en andere ongewervelden zoals rupsen, krekels en kevers, aangevuld met kleine gewervelden wanneer die binnen bereik komen. Foerageren gebeurt vaak door takken en bladerlagen systematisch af te zoeken, met korte uitvallen naar prooien op bladeren, in spleten of op de bodem van het struikgewas.

Eekhoornkoekoek, (Piaya cayana, Linnaeus, 1766) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Het verspreidingsgebied is zeer groot en omvat een uitgestrekt deel van Latijns-Amerika. Deze soort komt voor van noordwestelijk Mexico tot in noordelijk Argentinië en Uruguay, en ook op Trinidad. Binnen dit gebied is de eekhoornkoekoek een standvogel en het hele jaar aanwezig.

De eekhoornkoekoek is een grote, sierlijke koekoek van ongeveer 43 tot 46 centimeter lang en met een gewicht van circa 95 tot 105 gram. De bovenzijde en de kop zijn overwegend kastanjebruin, terwijl de keel wat lichter van kleur is. De onderste borst is grijs en de buik donker zwartachtig. De lange staart valt sterk op door de duidelijke zwart-witte bandering. Ook de gele snavel, de gele kale oogring en de rode iris maken deze soort gemakkelijk herkenbaar. Jonge vogels verschillen van volwassen exemplaren door een grijzere snavel en oogring, een bruine iris en minder wit in de staart.

Deze soort leeft in de boomkruinen en bosranden van uiteenlopende bosrijke gebieden. Ook jong secondair bos, heggen, halfopen landschappen en andere structuurrijke begroeiing worden benut. De eekhoornkoekoek komt voor van zeeniveau tot ongeveer 2500 meter hoogte, al is de soort boven 1200 meter minder algemeen. Door de slanke bouw, de lange staart en de beweeglijke manier van voortbewegen valt deze vogel in de vegetatie vaak goed op.

Het voedsel bestaat vooral uit grote insecten, zoals cicaden, wespen en rupsen, waaronder ook sterk behaarde of stekelige soorten. Daarnaast worden soms spinnen en kleine hagedissen gegeten. Prooien worden meestal snel van bladeren of takken gegrepen, terwijl vliegende insecten zoals wespen soms uit de lucht worden geplukt. Daardoor is deze soort een behendige en veelzijdige jager in de hogere vegetatie.

Het nest is een komvormige bouw van bladeren op een basis van twijgen en ligt goed verscholen in dichte begroeiing in een boom. De nesthoogte varieert meestal van ongeveer één tot twaalf meter. Gewoonlijk worden twee witte eieren gelegd. Over de voortplanting is verder bekend dat de soort een eigen nest bouwt, in tegenstelling tot de meer bekende broedparasitaire koekoeken.

Tapera (Thunberg, 1825) is een genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat een Zuid-Amerikaanse koekoek die bekendstaat om een opvallend gestreept of gebandeerd uiterlijk en een uitgesproken roep. Het silhouet is slank met een relatief lange staart, wat goed past bij een leefwijze in ruige vegetatie en halfopen landschap.

De soort uit dit genus is sterk verbonden met open tot halfopen biotopen zoals savanneachtige gebieden, graslanden met struiken, bosranden, rivieroevers en agrarisch mozaïek met heggen en struweel. Aanwezigheid is vaak merkbaar door roepen vanuit dekking, waarna korte verplaatsingen volgen tussen struiken of lage bomen. Langdurig open zitten komt minder vaak voor dan bij meer bosgebonden koekoeken.

Voedsel bestaat voornamelijk uit insecten en andere kleine ongewervelden, met nadruk op prooien die in laag struikgewas of op de grond beschikbaar zijn. Foerageren gebeurt door rustig te zoeken in vegetatie, met korte, snelle uitvallen wanneer een prooi wordt gezien.

Broedgedrag is bijzonder doordat bij dit genus broedparasitisme voorkomt. Eieren worden gelegd in nesten van andere zangvogels in het leefgebied, waarna de gastouders het broeden en grootbrengen verzorgen. De timing van aanwezigheid en roepactiviteit hangt daardoor vaak samen met de broedperiode van geschikte gastsoorten, waardoor in bepaalde maanden duidelijk meer activiteit en waarnemingen optreden.

Gestreepte koekoek (Tapera naevia, Linnaeus, 1766) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Het verspreidingsgebied is zeer groot en loopt van zuidelijk Mexico tot noordelijk Argentinië. Binnen dit gebied is de soort een standvogel. In delen van Zuid-Amerika, waaronder Suriname, is deze koekoek een vrij algemene bewoner van open kustgebieden en savannelandschappen.

Volwassen vogels zijn overwegend bruin van kleur en vallen op door een ruige kuif en zwarte strepen over de rug. De lange staart is grijsbruin en eindigt in witte punten. Een bijzonder kenmerk is de vrij opvallende bouw van de vleugel, met relatief grote duimvleugelveren. De geslachten zijn uiterlijk vrijwel gelijk. Jonge vogels verschillen duidelijk van volwassen exemplaren door een zwarte kop, donkere tekening in de hals, golvende zwarte markeringen op de onderzijde en gelige vlekken op de veren van de bovenzijde. Pas uitgekomen jongen zijn nog naakt, met roze huid en een geel-oranje bekopening. Na ongeveer tien dagen begint het verenkleed zich te ontwikkelen.

De gestreepte koekoek leeft in tropische open gebieden met graslanden, struweel en lichte bosvegetaties. Vaak wordt de soort aangetroffen langs bosranden of in halfopen landschappen met verspreide struiken en bomen. Ook moerassige tropische terreinen worden soms gebruikt. Het leefgebied strekt zich uit van zeeniveau tot ongeveer 1400 meter hoogte.

Over het voedsel is minder bekend dan bij veel andere koekoeken, maar insecten vormen duidelijk het belangrijkste bestanddeel. Vooral sprinkhanen worden regelmatig gegeten. Waarschijnlijk worden daarnaast ook andere kleine ongewervelden opgenomen, passend bij de levenswijze van koekoeken in open en halfopen gebieden.

De gestreepte koekoek is een broedparasiet en bouwt geen eigen nest. De eieren worden gelegd in het nest van andere vogelsoorten, vaak kort na zonsopkomst. Daarbij gaat de voorkeur meestal uit naar soorten met overdekte of koepelvormige nesten. Van deze soort zijn meer dan twintig gastsoorten bekend. De gastouders nemen vervolgens de volledige zorg voor eieren en jongen over. Waarnemingen wijzen erop dat de voortplanting in grote delen van het areaal bijna het hele jaar kan plaatsvinden, met broedgevallen van januari tot oktober. De broedtijd bedraagt ongeveer vijftien dagen en de jongen verlaten het nest na ongeveer achttien tot twintig dagen.

Crotophaga (Linnaeus, 1758) is een genus binnen de koekoekenfamilie (Cuculidae) en omvat de ani’s van Midden- en Zuid-Amerika. Het zijn opvallende, vrij grote koekoeken met een overwegend zwart verenkleed, een lange staart en een zware, hoog opgebouwde snavel. Het uiterlijk oogt robuust en enigszins hoekig, met een stevige kop en een vaak glanzende, donker gekleurde bevedering.

Het gedrag is sterk sociaal. Ani’s worden veelal in groepen gezien en maken gebruik van gezamenlijke waakzaamheid, gezamenlijk foerageren en vaak ook gezamenlijke nestzorg. Groepen verplaatsen zich door open terrein met struiken en bomen, waarbij korte vluchten worden afgewisseld met lopen en klimmen. Aanwezigheid is meestal direct merkbaar door drukke bewegingen, roepen en groepsgedrag rond geschikte zitplekken.

Het leefgebied bestaat vooral uit open tot halfopen landschappen zoals savannes, graslanden met struikzones, bosranden, moeras- en riviervegetaties, landbouwgebieden en ruderale terreinen. Ook stedelijke randen en plantagegebieden kunnen geschikt zijn wanneer voldoende dekking en voedsel aanwezig is. In veel gebieden bestaat een duidelijke koppeling met natte zones, omdat daar insectenrijkdom en andere prooien vaak hoog zijn.

Het voedsel is veelzijdig en bestaat uit grote insecten zoals sprinkhanen, krekels en kevers, aangevuld met spinnen en andere ongewervelden. Regelmatig worden ook kleine gewervelden genomen, zoals hagedissen, kikkers of kleine knaagdieren, vooral wanneer deze door vegetatiebeheer, brand of grazende dieren makkelijker bereikbaar worden. Foerageren gebeurt veelal lopend over de grond of laag in struiken, met korte, snelle grijpreflexen naar prooi.

Broeden kan plaatsvinden in een groepscontext. Nesten worden doorgaans in struiken of lage bomen gebouwd en kunnen door meerdere volwassen vogels worden gebruikt, waarbij broeden, bewaken en voeren door meerdere groepsleden wordt gedeeld. Dit vergroot de kans op succesvol grootbrengen in open landschap, waar predatie en weersinvloeden snel een rol kunnen spelen.

Grote ani (Crotophaga major, Gmelin, 1788) is een opvallende koekoekvogel uit tropisch Zuid-Amerika en heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Het verspreidingsgebied is zeer groot en strekt zich uit van oostelijk Panama en Trinidad tot in het noorden van Argentinië. Binnen dit gebied is deze soort een standvogel en blijft dus het hele jaar aanwezig.

Deze soort bereikt een lengte van ongeveer 48 centimeter en weegt rond 170 gram. Het verenkleed is overwegend glanzend zwart met een blauwachtige glans. Opvallende kenmerken zijn de lange staart, de zware zwarte snavel met duidelijke ribbels en de witte iris. Jonge vogels hebben een donkerder iris en ogen daardoor minder contrastrijk dan volwassen exemplaren.

De grote ani leeft vooral in laaggelegen gebieden met veel water, zoals moerassen langs rivieren, overstroomde oevers en natte ruigten. Vooral randen van beken en rivieren met lage, deels onder water staande oevers hebben de voorkeur. Daardoor is deze soort vaak gebonden aan dichtbegroeide en vochtige rivierlandschappen.

Het voedsel bestaat vooral uit grote insecten, maar ook kleine gewervelden zoals hagedissen en kikkers worden gegeten. Soms sluit deze soort zich aan bij trekkende legermieren of volgt groepen apen, omdat daardoor prooidieren uit de vegetatie of van de bodem worden opgejaagd. Dat gedrag maakt het mogelijk om efficiënt voedsel te verzamelen in dicht begroeide gebieden.

De grote ani leeft in kolonies met een eigen territorium. Binnen zo’n territorium wordt één groot gezamenlijk nest gebouwd waarin meerdere vrouwtjes eieren leggen. Het nest bevindt zich meestal drie tot vijf meter boven de grond in bomen of struiken, vaak zelfs boven water. Dat past goed bij het leefgebied, omdat rivieren in het regenseizoen regelmatig buiten hun oevers treden. Het nest wordt gemaakt van takken en afgewerkt met bladeren, waarbij steeds vers groen materiaal wordt aangevoerd. Per vrouwtje worden doorgaans vijf tot zeven eieren gelegd. De eieren zijn groot, blauw van kleur en bedekt met een dunne kalklaag. Binnen de kolonie wordt gezamenlijk voor de eieren en de jongen gezorgd, wat deze soort tot een bijzonder sociale broedvogel maakt.

Kleine ani (Crotophaga ani, Linnaeus, 1758) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Het verspreidingsgebied is zeer uitgestrekt en loopt van Zuid-Florida via Midden-Amerika en het Caribisch gebied tot in het noorden van Argentinië. Binnen grote delen van dit gebied is deze soort een standvogel. Plaatselijk kunnen wel korte verplaatsingen optreden in het droge seizoen. Ontbossing heeft de uitbreiding van het leefgebied in sommige streken zelfs bevorderd.

Deze soort is volledig zwart, met een lichte bronsachtige glans over het verenkleed. Op borst en rug ontstaat vaak een geschubd effect door de blekere randen van sommige veren. De staart is lang en wordt vaak licht neerwaarts gehouden of bewegend gedragen. De vleugels zijn spits en de zware, papegaaiachtig gevormde snavel is naar beneden gebogen en zijdelings afgeplat. Op de bovensnavel zit bij de basis een duidelijke verhevenheid. Ook de kale huid van het gezicht, de poten en de voeten zijn zwart. De ogen zijn donkerbruin tot zwart. Jonge vogels zijn doffer van kleur dan volwassen exemplaren.

De kleine ani komt voor in open landschappen, graslanden, weiden, parkachtig terrein met verspreide bomen, ruige wegbermen, akkers, moerasranden en oevers van kanalen. Ook braakliggende terreinen in steden en buitenwijken worden benut. Vooral korte grasvegetaties vormen een belangrijk onderdeel van het territorium. In Suriname is deze soort bijvoorbeeld zeer algemeen in cultuurland en open kustgebieden.

Het voedsel bestaat vooral uit insecten, zoals sprinkhanen, rupsen en motten, maar daarnaast ook uit slakken, zaden, vruchten, bessen en kleine hagedissen. Ook parasieten van vee worden opgenomen. Het voedsel wordt gezocht op de grond in velden en struwelen, maar ook in bomen en struiken. Soms worden prooidieren gevangen die worden opgejaagd door legermieren, wat het foerageren bijzonder efficiënt maakt.

De kleine ani leeft vaak in groepen waarin meerdere monogame paren samenwerken. Binnen zo’n groep wordt een gezamenlijk nest gebouwd en worden de broedtaken gedeeld. Het nest is groot en stevig, opgebouwd uit twijgen en afgewerkt met bladeren. Meestal ligt het in dicht struikgewas, palmen of bomen. Per vrouwtje worden doorgaans twee tot zeven glanzende groenachtig blauwe eieren gelegd. In gezamenlijke nesten kunnen echter veel meer eieren aanwezig zijn, soms in verschillende lagen die door bladeren van elkaar gescheiden zijn. De broedduur bedraagt ongeveer veertien dagen. Na het uitkomen verlaten de jongen het nest al na korte tijd, terwijl nog niet volledig vliegvlugge jonge vogels soms al klimmend in de nestomgeving worden waargenomen. Deze gezamenlijke broedstrategie maakt de kleine ani tot een opvallend sociale soort.