Phasianidae – Fazanten

Arborophila (Hodgson, 1837) is een geslacht binnen de fazantachtigen en omvat een reeks kleine tot middelgrote bospatrijzen uit Azië. Soorten uit dit geslacht komen vooral voor in Zuid-, Oost- en Zuidoost-Azië, waar zij leven in dichtbegroeide bossen, heuvelgebieden en bergwouden. Binnen deze groep bestaat vaak een vrij verborgen levenswijze, waardoor veel soorten eerder worden gehoord dan gezien.

Arborophila-soorten zijn compact gebouwd, hebben korte afgeronde vleugels, stevige poten en een korte staart. Het verenkleed is meestal fijn getekend met een combinatie van bruin, grijs, kastanjebruin, zwart en wit. Bij veel soorten zijn de koptekening en de keel opvallend, met contrastrijke patronen die belangrijk zijn voor het herkennen van de verschillende soorten. Door de gedrongen bouw en de goede schutkleur zijn deze vogels uitstekend aangepast aan een leven op de bosbodem.

Deze bospatrijzen leven vooral in dichte ondergroei, bamboe, vochtige hellingbossen en andere beschutte terreinen met veel bladstrooisel. Het voedsel bestaat uit zaden, bessen, scheuten, insecten en andere kleine ongewervelden. Meestal wordt op de grond gefoerageerd, waarbij tussen bladeren en humuslaag naar voedsel wordt gezocht.

De voortplanting vindt plaats op of vlak boven de grond. Het nest ligt doorgaans goed verborgen in dichte vegetatie of tussen wortels en struiken. De eieren worden in een beschutte nestplaats gelegd en de jongen zijn nestvlieders, zodat zij kort na het uitkomen al met de oudervogels kunnen meelopen. Door de verborgen leefwijze, de zachte roep en de voorkeur voor dicht bos vormt Arborophila een karakteristiek geslacht van Aziatische bospatrijzen.

De Maleise bospatrijs (Arborophila campbelli, Robinson & Kloss, 1919) is een kleine, verborgen levende bospatrijs uit het Maleisisch schiereiland. Deze soort komt voor in vochtige bergbossen en wordt meestal aangetroffen in dichtbegroeide bosgebieden waar de ondergroei voldoende dekking biedt. Door de teruggetrokken levenswijze is deze vogel vaak lastig waar te nemen en wordt de soort vaker opgemerkt aan de hand van de roep dan door een directe waarneming.

De Maleise bospatrijs is compact gebouwd, met stevige poten, een korte staart en afgeronde vleugels. Het verenkleed bestaat uit een fijn patroon van bruine, grijze, kastanjekleurige en zwartachtige tinten, wat een uitstekende schutkleur geeft op de donkere bosbodem. De koptekening is vaak opvallender dan de rest van het lichaam en helpt bij het onderscheiden van deze soort van andere bospatrijzen uit dezelfde regio. Door de gedrongen bouw en de rustige manier van bewegen blijft deze vogel in dichte vegetatie meestal goed verborgen.

Deze soort leeft op de bosbodem van heuvel- en bergbossen, waar tussen bladstrooisel, wortels en lage begroeiing naar voedsel wordt gezocht. De voorkeur gaat uit naar vochtige, beschaduwde terreinen met een goed ontwikkelde ondergroei. Net als andere bospatrijzen vermijdt deze soort doorgaans open terrein en blijft de vogel meestal binnen de beschutting van het bos.

Het voedsel bestaat waarschijnlijk uit zaden, kleine vruchten, scheuten, insecten en andere kleine ongewervelden. Het voedsel wordt voornamelijk op de grond gezocht, waarbij tussen bladeren en humuslaag wordt gescharreld. Daardoor vervult deze soort een typische rol als bodembewonende zoeker in het tropische bos.

Over de voortplanting is weinig bekend, maar vermoedelijk sluit die nauw aan bij die van andere soorten uit hetzelfde geslacht. Het nest ligt waarschijnlijk goed verborgen op of vlak boven de grond in dichte vegetatie. De jongen zijn naar verwachting nestvlieders en kunnen kort na het uitkomen al met de oudervogels meelopen. Door de verborgen levenswijze en het beperkte verspreidingsgebied is de Maleise bospatrijs een weinig opvallende maar karakteristieke vogel van de bergbossen van Maleisië.

Phasianus (Linnaeus, 1758) is een geslacht binnen de fazantachtigen en omvat enkele van de bekendste en meest herkenbare fazanten van Eurazië. Soorten uit dit geslacht komen van nature voor in grote delen van Azië, maar zijn door de mens ook in veel andere delen van de wereld ingevoerd. Vooral de gewone fazant is daardoor in tal van landen een vertrouwde verschijning geworden.

Soorten binnen Phasianus zijn middelgrote tot grote hoendervogels met een langgerekte lichaamsvorm, relatief lange staart en krachtige poten. Vooral de mannetjes vallen op door het kleurrijke verenkleed, met glanzende tinten van groen, rood, goud, koper en paars, vaak gecombineerd met een opvallend getekende kop en hals. De vrouwtjes zijn veel soberder gekleurd en hebben meestal een bruin, gevlekt verenkleed dat goede schuilkleur biedt in gras, ruigte en lage begroeiing.

Phasianus-soorten leven vooral in open tot halfopen landschappen met voldoende dekking, zoals bosranden, struweel, akkers, rivieroevers, rietvelden en graslanden. Veel tijd wordt op de grond doorgebracht, waar voedsel wordt gezocht en dekking wordt benut. Bij verstoring vliegen deze vogels meestal kort en krachtig op, maar vaak wordt eerst lopend dekking gezocht.

Het voedsel bestaat uit zaden, granen, bessen, groene plantendelen, insecten en andere kleine ongewervelden. De voortplanting vindt plaats op de grond. Het nest ligt meestal goed verborgen in dichte vegetatie en bestaat uit een eenvoudige kuil met weinig bekleding. De jongen zijn nestvlieders en kunnen kort na het uitkomen al meelopen met het vrouwtje. Door de combinatie van kleurrijke mannetjes, verborgen levende vrouwtjes en de voorkeur voor structuurrijke landschappen vormt Phasianus een zeer kenmerkend geslacht binnen de hoendervogels.

Fazant (Phasianus colchicus, Linnaeus, 1758) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort heeft een groot verspreidingsgebied dat van nature loopt van de Kaukasus en Centraal-Azië tot Oost-Azië, met onder meer delen van China, Taiwan en Noord-Vietnam. Daarnaast is de fazant in veel delen van Europa ingevoerd en daar plaatselijk ingeburgerd geraakt. In het grootste deel van het verspreidingsgebied is deze soort standvogel of weinig trekkend. Bij streng winterweer neemt vooral de sterfte toe, terwijl grootschalige verplaatsingen meestal uitblijven.

De fazant is een grote en opvallende hoendervogel met een lange, spits toelopende staart en een krachtige lichaamsbouw. Mannetjes zijn veel kleurrijker dan vrouwtjes en hebben vaak een glanzend blauwgroene kop, een opvallende rode huidvlek rond het oog en meestal een lichte halsring. Het lichaam is rijk getekend met bruine, koperkleurige, goudachtige en donkere tinten. Vrouwtjes zijn veel soberder en hebben een bruin gevlekt verenkleed dat uitstekende schutkleur biedt. Door de vele ondersoorten en ingevoerde vormen kan het uiterlijk plaatselijk behoorlijk variëren.

Deze soort leeft vooral langs randen van open akkers, ruige heggen, bosranden, moerassige terreinen, rietkragen en andere halfopen landschappen met voldoende dekking. Droge, kale gebieden worden meestal gemeden. Vooral structuurrijke landbouwgebieden met een afwisseling van dekking en open foerageerplekken zijn geschikt voor de fazant. In de winter worden vaak gescheiden groepen gevormd, waarbij mannetjes in kleine groepjes voorkomen en vrouwtjes vaker in grotere groepen samenleven.

Het voedsel is zeer gevarieerd en verandert met het seizoen. In de winter worden vooral zaden, granen, wortels en bessen gegeten. In de zomer bestaat het voedsel in grotere mate uit insecten, verse groene scheuten, spinnen, regenwormen en slakken. Vooral broedende vrouwtjes en jonge kuikens nemen relatief veel dierlijk voedsel op. Het voedsel wordt meestal op de grond gezocht, waarbij met de poten wordt geschraapt en met de snavel in de bodem wordt gewroet.

Het mannetje verdedigt in de broedtijd een territorium waarin zich soms meerdere vrouwtjes ophouden. Het nest wordt op de grond gemaakt, meestal goed verborgen in dichte vegetatie zoals gras, luzerne, graan of hooiland. Het bestaat uit een ondiepe kuil die bekleed wordt met gras, bladeren en ander plantenmateriaal. Gewoonlijk worden tien tot twaalf eieren gelegd. De jongen verlaten kort na het uitkomen het nest en kunnen vrijwel direct zelfstandig voedsel zoeken, terwijl zij nog wel door het vrouwtje worden begeleid.

Ptilopachus (Swainson, 1837) is een klein Afrikaans geslacht van grondbewonende hoendervogels. Binnen dit geslacht worden tegenwoordig twee soorten geplaatst. Deze vogels leven vooral in beschutte, vaak vrij droge of bosrijke gebieden en hebben een verborgen levenswijze, waardoor zij meestal eerder worden gehoord dan gezien.

Soorten uit dit geslacht zijn klein tot middelgroot, stevig gebouwd en aangepast aan een leven op de grond. Het verenkleed bestaat vooral uit bruine, grijze en warm getinte kleuren die goede schutkleur bieden tussen stenen, bladeren en lage vegetatie. De poten zijn krachtig en geschikt om te lopen, te scharrelen en snel dekking te zoeken. De vlucht is meestal kort en laag, terwijl verstoring vaak eerst lopend wordt opgevangen.

Het voedsel bestaat uit zaden, kleine vruchten, groene plantendelen en allerlei kleine ongewervelden. Meestal wordt op de grond gefoerageerd, waarbij tussen strooisel, lage begroeiing en open plekken naar voedsel wordt gezocht. Daardoor vervullen soorten uit dit geslacht een typische rol als rustige, bodembewonende zoekers.

De voortplanting vindt plaats op de grond. Het nest ligt goed verborgen tussen vegetatie, stenen of ander natuurlijk materiaal en bestaat meestal uit een eenvoudige, beschutte nestplaats. De jongen zijn nestvlieders en kunnen kort na het uitkomen al met de oudervogels meelopen. Door de combinatie van verborgen gedrag, aardse kleuren en een voorkeur voor het leven op de bodem vormt Ptilopachus een karakteristiek maar weinig opvallend geslacht binnen de hoendervogels.

Rotspatrijs (Ptilopachus petrosus, Gmelin, 1789) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt voor in een brede gordel van Afrika, van West-Afrika tot in Oost-Afrika. Binnen dit verspreidingsgebied is de rotspatrijs vooral een standvogel. De soort leeft vaak plaatselijk, maar kan in geschikt leefgebied toch vrij algemeen zijn.

De rotspatrijs is een kleine tot middelgrote, compact gebouwde hoendervogel met een vrij lange staart die vaak iets opgericht wordt gedragen. Het verenkleed is overwegend bruin en warm getint, met fijne tekening die goede schutkleur biedt tussen stenen, droge vegetatie en bladstrooisel. De bouw is stevig, met relatief korte afgeronde vleugels en sterke poten die goed geschikt zijn voor een leven op de grond. De geslachten lijken sterk op elkaar, wat deze soort een vrij gelijkmatig uiterlijk geeft.

Deze soort leeft vooral in struikland, licht beboste terreinen, droge savannen en rotsige gebieden met voldoende dekking. De voorkeur gaat vaak uit naar plaatsen met stenen, rotsen of hellingen, waar tussen struiken en lage begroeiing beschutting wordt gevonden. Open kale terreinen zonder dekking worden meestal vermeden.

Het voedsel bestaat uit zaden, kleine plantaardige delen en insecten. Het voedsel wordt hoofdzakelijk op de grond gezocht, waarbij tussen strooisel, losse aarde en lage vegetatie wordt gescharreld. Door deze manier van foerageren past de rotspatrijs goed in droge en halfopen landschappen waar voedsel verspreid aanwezig is.

Het nest ligt op de grond en wordt goed verborgen aangelegd tussen vegetatie, stenen of andere natuurlijke beschutting. De eieren worden gelegd in een eenvoudige nestkuil. De jongen zijn nestvlieders en kunnen kort na het uitkomen al meelopen met de oudervogels. Door de verborgen levenswijze, de aardkleurige tekening en de voorkeur voor rotsig terrein is de rotspatrijs een karakteristieke maar vaak weinig opvallende grondvogel van Afrika.

Pternistis (Wagler, 1832) is een omvangrijk Afrikaans geslacht van frankolijnen en sporenpatrijzen binnen de fazantachtigen. Soorten uit dit geslacht komen voor in een grote verscheidenheid aan landschappen ten zuiden van de Sahara, van droge savannen en struikgebieden tot berghellingen, bosranden en vochtiger graslanden. Binnen Afrika vormt dit geslacht een belangrijke en zeer herkenbare groep van grondbewonende hoendervogels.

Soorten uit Pternistis zijn middelgrote, stevig gebouwde vogels met krachtige poten, een vrij korte staart en een overwegend bruin, grijs of warm getint verenkleed. Veel soorten hebben fijne streping, vlekken of schubtekening, wat uitstekende schutkleur biedt in gras, struiken en strooisellaag. Bij veel soorten komen sporen aan de poten voor, vooral bij mannetjes, wat ook in de groepsnaam tot uiting komt. Door de gedrongen bouw en de meestal aardkleurige tinten zijn deze vogels goed aangepast aan een leven op de grond.

Het voedsel bestaat uit zaden, bessen, groene plantendelen, insecten en andere kleine ongewervelden. Meestal wordt al lopend gefoerageerd, waarbij met de poten wordt geschraapt en met de snavel tussen gras, bladeren en losse bodem naar voedsel wordt gezocht. Veel soorten leven alleen, in paren of in kleine groepen en laten zich vaak eerder horen dan zien.

De voortplanting vindt plaats op de grond. Het nest ligt doorgaans goed verborgen tussen gras, struiken of andere lage vegetatie en bestaat meestal uit een eenvoudige kuil met weinig bekleding. De eieren worden op een beschutte plek gelegd en de jongen zijn nestvlieders, zodat zij kort na het uitkomen al met de oudervogels kunnen meelopen. Door de grote variatie in leefgebieden, de verborgen levenswijze en de vaak krachtige roep vormt Pternistis een bijzonder belangrijk geslacht binnen de Afrikaanse hoendervogels.

Barbarijse frankolijn (Pternistis bicalcaratus, Linnaeus, 1766) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort komt voor in West-Afrika en daarnaast ook in een klein deel van Noordwest-Afrika. Binnen het verspreidingsgebied is het vooral een standvogel. Plaatselijk kan de soort vrij algemeen zijn wanneer geschikt leefgebied aanwezig is.

De Barbarijse frankolijn is een middelgrote, stevig gebouwde hoendervogel met een vrij korte staart en krachtige poten. Het verenkleed is overwegend bruinachtig tot warm grijsbruin en is fijn getekend met strepen, vlekken en schubachtige patronen, waardoor een uitstekende schutkleur ontstaat. De keel en koptekening vallen vaak op door lichtere en donker afgezette delen. Zoals de wetenschappelijke naam al aangeeft, kunnen aan de poten twee sporen aanwezig zijn, vooral bij volwassen mannetjes.

Deze soort leeft vooral in open graslanden, savannen, akkers, struikrijke terreinen en bosranden. Ook droge landbouwgebieden met voldoende dekking worden benut. De Barbarijse frankolijn houdt zich vooral op de grond op en verplaatst zich meestal lopend. Bij verstoring wordt vaak eerst dekking gezocht tussen gras of struiken voordat de vogel opvliegt.

Het voedsel bestaat uit zaden, granen, groene plantendelen, insecten en andere kleine ongewervelden. Het voedsel wordt op de grond gezocht, waarbij met de poten wordt geschraapt en tussen gras en strooisel wordt gefoerageerd. Daardoor past deze soort goed in open en halfopen landschappen met een afwisseling van voedselrijke plekken en beschutting.

Het nest ligt op de grond en wordt goed verborgen aangelegd tussen gras of lage vegetatie. Het bestaat meestal uit een eenvoudige kuil met weinig bekleding. De jongen zijn nestvlieders en kunnen kort na het uitkomen al met de oudervogel meelopen. Door de verborgen leefwijze, de aardkleurige tekening en de krachtige roep is de Barbarijse frankolijn een karakteristieke grondvogel van West-Afrika.

Alectoris (Kaup, 1829) is een geslacht binnen de fazantachtigen en omvat een groep middelgrote patrijzen van droge en halfopen landschappen in Europa, Azië en Noord-Afrika. Soorten uit dit geslacht leven vooral in heuvelachtig terrein, berghellingen, stenige graslanden, struikgebieden en open landbouwlandschappen. Binnen hun leefgebied zijn het karakteristieke grondvogels die vaak eerder door hun roep dan door hun uiterlijk worden opgemerkt.

Soorten binnen Alectoris zijn stevig gebouwd en hebben een vrij ronde lichaamsvorm, krachtige poten en een korte, sterke snavel. Het verenkleed is meestal grijsbruin tot zandkleurig met opvallende flanktekening in zwart, wit en kastanjebruin. Veel soorten hebben een lichte keel die scherp wordt begrensd door een donkere band, wat het geslacht een kenmerkend uiterlijk geeft. De poten en snavel zijn vaak roodachtig, waardoor deze vogels in het veld goed herkenbaar zijn.

Deze patrijzen leven vooral op de grond en zoeken daar ook hun voedsel. Het menu bestaat hoofdzakelijk uit zaden, bladeren, scheuten en andere plantaardige delen, aangevuld met insecten en andere kleine ongewervelden, vooral in het broedseizoen. Het voedsel wordt meestal al lopend gezocht, waarbij met de snavel in de bodem en tussen vegetatie wordt gefoerageerd.

De voortplanting vindt plaats op de grond. Het nest ligt meestal goed verborgen tussen gras, struiken of stenen en bestaat uit een ondiepe kuil met een eenvoudige bekleding van plantenmateriaal. De jongen zijn nestvlieders en kunnen kort na het uitkomen al met de oudervogels meelopen. Door de combinatie van sterke poten, goede schutkleur en voorkeur voor open, droge landschappen vormt Alectoris een zeer kenmerkend geslacht binnen de patrijzen.

Steenpatrijs (Alectoris rufa, Linnaeus, 1758) heeft volgens de internationale beoordelingscriteria de status niet bedreigd. Deze soort heeft een groot verspreidingsgebied in Zuidwest-Europa en komt van nature voor in onder meer Spanje, Portugal, Frankrijk en delen van Italië. Binnen het natuurlijke areaal is de steenpatrijs vooral een standvogel. In berggebieden dalen sommige populaties in de winter af naar lagere hoogten om strenge weersomstandigheden te vermijden.

De steenpatrijs is een middelgrote, stevig gebouwde patrijs met een vrij ronde lichaamsvorm, krachtige poten en een korte snavel. Het verenkleed is warm grijsbruin aan de bovenzijde, met opvallende zwart-witte tekening op de flank. De keel en het gezicht zijn licht van kleur en worden scherp begrensd door een opvallende zwarte rand die doorloopt over de borst. De poten en snavel zijn rood, wat deze soort extra herkenbaar maakt. In vergelijking met andere patrijzen is de steenpatrijs vaak kleurrijker en contrastrijker getekend.

Deze soort leeft in een breed scala aan halfopen en open landschappen, waaronder droge heuvelhellingen, stenige terreinen, akkers, wijngaarden, open bos, boomgaarden, struikvegetaties en graslanden. Ook kleiige, zandige en kalkrijke bodems worden benut. De steenpatrijs vermijdt doorgaans dichte bossen, zeer natte gebieden en uitgesproken droge woestijnachtige streken. In het zuiden van het verspreidingsgebied komt de soort tot ongeveer tweeduizend meter hoogte voor, terwijl in noordelijker delen meestal lager gelegen gebieden worden gebruikt.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit zaden, bladeren en worteldelen. Insecten worden ook gegeten, maar zijn vooral in het late voorjaar en in de zomer belangrijker. Het voedsel wordt meestal op de grond gezocht, waarbij vooral met de snavel in de bodem wordt gegraven. Daardoor kan deze soort zich goed handhaven in droge en structuurrijke landschappen waar plantaardig voedsel ruim beschikbaar is.

Het nest ligt op de grond en wordt meestal goed verborgen tussen vegetatie, vaak beschut door een struik of graspol. Het nest is een ondiepe kuil met een eenvoudige bekleding van plantenmateriaal. Gewoonlijk worden tien tot zestien eieren gelegd. De broedtijd bedraagt ongeveer drieëntwintig tot vierentwintig dagen. De jongen zijn nestvlieders, kunnen al op jonge leeftijd korte stukjes vliegen en bereiken hun volle grootte na ongeveer vijftig tot zestig dagen.