Accipitridae – havikachtigen

Leden van het geslacht Elanus zijn vrij kleine wouwen. De vleugels zijn lang en puntig en de staart is dubbel afgerond. De snavel en de poten zijn klein en het verenkleed is doorgaans grijs en wit, met variabele hoeveelheden zwart op de schouders.

Het geslacht is kosmopolitisch, maar heeft een voorkeur voor tropische en subtropische klimaten. Alleen in Australië komen twee soorten van dit geslacht naast elkaar voor, en beide zijn uniek voor dat continent, al is de Australische grijze wouw (Elanus notatus) nauw verwant aan de grijze wouw (Elanus caeruleus) en wordt deze soms als een ondersoort daarvan beschouwd.

De grijskopwouw (Elanus caeruleus) heeft een extreem groot verspreidingsgebied en wordt daarom ingeschaald als niet-bedreigd, met een zeer grote populatie en een overwegend stabiele trend.

De grijskopwouw is wijdverspreid in Afrika en Zuidwest-Arabië en komt in het westelijk Palearctisch gebied onder meer voor in het zuidwesten van Iberië. In veel gebieden is de soort standvogel, maar in de tropen treden onregelmatige en soms grootschalige verplaatsingen op, afhankelijk van het aanbod aan prooien, waarbij in Oost-Afrika ook nomadisch gedrag en lange-afstandsbewegingen zijn beschreven.

De grijskopwouw is kleiner dan de meeste wouwen en lijkt in formaat op een torenvalk, maar oogt steviger en opvallend uilachtig door de grote kop en de relatief brede vleugels. Volwassen vogels zijn kenmerkend licht gekleurd met een sterk contrast van donkere schouders en donkere handpennen, terwijl juvenielen meer buffkleur en een donkerder mantel tonen.

Het leefgebied bestaat uit open landschappen, van savanne en halfwoestijn tot open agrarisch terrein, waar de soort vroeg actief is en veel tijd zittend doorbrengt op uitkijkposten zoals palen, draden of dode boomstompen. Foerageren gebeurt met lage zoekvluchten boven grasland, met regelmatig bidden en cirkelen tegen de wind in, op een manier die aan een torenvalk doet denken.

Het voedsel bestaat vooral uit kleine zoogdieren tot ratgrootte, aangevuld met soms kleine vogels en grote insecten zoals sprinkhanen, terwijl langs sommige kusten ook dode vis en slachtafval kan worden benut. Jacht vindt meestal plaats vanaf een zitpost, waarna prooien op de grond worden gegrepen, en een deel van de insecten wordt ook in de lucht gevangen.

De grijskopwouw bouwt een klein, licht nest van dunne twijgen in bomen in open terrein en maakt doorgaans jaarlijks een nieuw nest, al kunnen dezelfde locaties herhaaldelijk worden gebruikt. Het legsel bestaat meestal uit drie tot vijf eieren en het broeden wordt vooral door het vrouwtje gedaan, terwijl het mannetje voedsel aanvoert en beide oudervogels het nest fel kunnen verdedigen. Door gespreid uitkomen ontstaat verschil in grootte tussen jongen, waarna het uitvliegen vaak rond 30 tot 35 dagen volgt en onder gunstige omstandigheden soms een tweede broedsel mogelijk is.

Status: LC (Least Concern). Door het zeer grote verspreidingsgebied en de grote populatie wordt de Australische grijze wouw wereldwijd niet als bedreigd beschouwd; de trend wordt als toenemend beschreven en de soort haalt geen drempels voor een hogere risicocategorie.

De Australische grijze wouw (Black-shouldered Kite) komt verspreid voor over vrijwel het hele Australische vasteland. De hoogste dichtheden liggen meestal in het zuiden en oosten, in de zuidwesthoek van West-Australië en in het verre noordwesten. In de diepe woestijn is de soort schaars en op noordelijk Tasmanië en de Torres Strait-eilanden betreft het vooral incidentele waarnemingen. In gematigde kustlaaglanden zijn populaties veelal standvogel, terwijl in andere regio’s zwervende, deels trekkende en soms invasieve bewegingen optreden, vaak gekoppeld aan pieken in prooiaanbod. In de semi-aride zone is aanwezigheid onregelmatig en langs de kust komt regelmatige overwintering voor.

Volwassen vogels zijn zeer licht grijs met een witte kop en witte onderzijde. Een opvallend kenmerk is de zwarte voorrand aan de binnenvleugel; zittend vormt dit de karakteristieke “zwarte schouders”. De lichaamslengte ligt rond 35–38 cm en de spanwijdte rond 80–95 cm.

De soort is vooral een vogel van open graslanden, al komt aanwezigheid ook voor in meer beboste landschappen. Grootschalige ontbossing ten behoeve van landbouw heeft in veel gebieden juist gunstige omstandigheden gecreëerd, mede door het ontstaan van uitgestrekte open jachtgebieden en grotere aantallen muizen.

Het voedsel bestaat vrijwel volledig uit muizen: muizen en vergelijkbare kleine zoogdieren vormen doorgaans meer dan 90% van het dieet. Aanvullend worden, wanneer beschikbaar, ook sprinkhanen, ratten, kleine reptielen, kleine vogels en zelden jonge konijnen genomen. De invloed op muizenpopulaties kan aanzienlijk zijn; meerdere muizen per dag per volwassen vogel is normaal bij voldoende aanbod, en er zijn waarnemingen van zeer hoge aanvoer naar nesten bij overvloed. Jagen gebeurt door laag boven graslanden te zoeken, soms vanaf een uitkijkpost (vaak een dode boom), maar vooral door opvallend vaardig “bidden” (stil hangen in de lucht) op ongeveer 10–30 meter hoogte. Na intensief speuren volgt een snelle verplaatsing naar een nieuwe plek of een vrijwel geruisloze duik met de poten eerst en de vleugels hoog opgeheven. Een groot deel van de aanvallen is succesvol; prooien worden in vlucht gegeten of naar een vaste zitplek gebracht.

De soort vormt doorgaans monogame paren en broedt meestal tussen augustus en januari. Balts omvat hoge cirkelvluchten en rituele voedseloverdracht in de lucht. Het legsel bestaat vaak uit drie tot vier eieren, met een broedduur van circa 30 dagen. Jongen vliegen na ongeveer vijf weken uit en kunnen kort daarna zelfstandig op muizen jagen. Jonge vogels zwerven na het uitvliegen vaak over grote afstanden.

De slakkenwouw, Rostrhamus sociabilis, is een roofvogel uit de familie Accipitridae, waartoe ook arenden, haviken en gieren uit de Oude Wereld behoren. Een nauwe verwant, de langsnavelwouw (Slender-billed Kite), is inmiddels weer ondergebracht in het geslacht Helicolestes, waardoor het geslacht Rostrhamus monotypisch is (het bevat dus nog maar één soort). De soort wordt meestal ingedeeld bij de zogeheten milvine “kites” (wouwen), al staat de geldigheid/afbakening van die groep nog ter discussie in lopend taxonomisch onderzoek.

Status: LC (Least Concern). Door het zeer grote verspreidingsgebied, de zeer grote populatie en een beschreven toenemende trend wordt de soort wereldwijd niet als bedreigd beschouwd.

De slakkenwouw komt voor van Zuid-Florida en het Caribisch gebied via Midden- en noordelijk Zuid-Amerika tot in noordoostelijk Argentinië. In het uiterste zuiden zijn populaties meer uitgesproken trekkend, terwijl elders vooral zwervende bewegingen voorkomen, vaak als reactie op droogte of het tijdelijk ongeschikt worden van foerageergebieden. Vanuit Zuid-Brazilië vindt verplaatsing doorgaans plaats rond april met terugkeer rond september; in sommige jaren verplaatsen groepen zich naar bijvoorbeeld de Pantanal en treden vervolgens weer zuidwaartse bewegingen op in losse zwermen. Grote afstanden tussen foerageer- en broedgebieden komen voor.

Een middelgrote roofvogel met een lichaamslengte van ongeveer 36–40 cm en een spanwijdte van circa 109–116 cm. Opvallend zijn de brede, “peddelvormige” vleugels en een recht afgesneden (vierkante) staart met een kenmerkende witte basis. Volwassen vogels hebben rode ogen; juvenielen hebben bruine ogen. De slanke, naar beneden gebogen snavel is sterk aangepast aan het uit slakkenhuizen trekken van prooien en is een belangrijk veldkenmerk. Er is duidelijk verschil tussen de seksen: volwassen mannetjes zijn egaal leigrijs, volwassen vrouwtjes bruin met roomkleurige strepen aan gezicht, keel en borst; een lichte wenkbrauwstreep en lichte kin/keel komen vaak voor. Vrouwtjes zijn gemiddeld iets groter. Onvolwassen vogels lijken op vrouwtjes maar zijn doorgaans warmer kaneelbruin met buffkleurige strepen. Poten en washuid variëren van geel tot oranje; bij volwassen mannetjes kan dit oranjerood worden in de broedtijd.

Het leefgebied bestaat uit zoetwatermoerassen en ondiepe, begroeide oevers van meren en plassen (natuurlijk en kunstmatig) waar appelslakken voorkomen. Geschikte foerageerplekken combineren lage moerasvegetatie (meestal <3 m) met ondiep open water (ongeveer 0,2–1,3 m), bij voorkeur relatief helder en rustig.

Het voedsel bestaat vrijwel geheel uit slakken, met name appelslakken. Jacht gebeurt op twee manieren: langzaam zoekvliegen laag boven het water (ongeveer 1,5–10 m) of vanaf een uitkijkpost. Tijdens het zoekvliegen wisselen trage vleugelslagen en glijvluchten elkaar af, vaak tegen de wind in met de kop omlaag gericht. Slakken worden met de poten gegrepen aan of net onder het wateroppervlak, tot ruwweg 16 cm diepte; duiken of “plonzen” in het water hoort daar niet bij en de snavel wordt niet gebruikt om de prooi te pakken. Prooien worden vaak in vlucht van poten naar snavel overgegeven en vervolgens op een zitplaats verwerkt, zoals rietstengels, lisdodde, takken of paaltjes. In sommige gebieden worden ook geïntroduceerde slakkensoorten benut; heel zelden worden kleine schildpadden, rivierkreeftjes of kleine vissen genomen.

Buiten de broedtijd worden vaak gezamenlijke slaapplaatsen gebruikt, geregeld samen met andere watervogels en aaseters. Broeden kan solitair, maar gebeurt vaak in losse, ongelijkmatige groepjes; jachtgebieden overlappen meestal en worden vaak niet streng verdedigd, al kan buiten de broedtijd soms wel enige verdediging van foerageerplekken optreden.

De broedcyclus start vaak met nestbouw door een mannetje, nog vóór het aantrekken van een partner. Het nest is een volumineuze, los geweven constructie van droge takjes en plantmateriaal, meestal met vers groen materiaal in de binnenkom als isolerende “cup”. Balts omvat opvallende vlucht- en zitplaatsdisplays, soms met een tak in de snavel en roepjes; ook voedseloverdracht (een slak) of het aanbieden van nestmateriaal komt voor. In Florida worden paarbanden meestal gevormd van eind november tot begin juni. Het legsel bestaat doorgaans uit drie eieren (variatie 1–5), vaak met een interval van ongeveer twee dagen tussen opeenvolgende eieren. De incubatie duurt ongeveer 24–30 dagen en wordt door beide ouders gedeeld, met variatie per nest. Het broedseizoen kan sterk verschuiven per jaar door regenval en waterstanden; de meeste broedpogingen starten tussen december en juli. Herleg na mislukking komt vaak voor en in jaren met veel voedsel kan opeenvolgende polygamie optreden (partnerverlating), waarbij de achterblijvende ouder het nesttraject kan afronden. Jongen worden gevoerd tijdens de nestperiode en na uitvliegen totdat zelfstandigheid rond 9–11 weken wordt bereikt; bij schaarste kunnen oudere jongen domineren in voedselopname. Tijdens het grootbrengen wordt meestal niet verder dan circa 6 km van het nest gefoerageerd en vaak veel dichterbij.

Status: LC (Least Concern). Deze soort heeft een zeer groot verspreidingsgebied en een grote populatie, waardoor de drempels voor “Kwetsbaar” niet worden benaderd. De wereldwijde trend wordt als stabiel beschreven.

Het verspreidingsgebied is wijd en omvat grote delen van Noord-Amerika, Midden-Amerika en Eurazië. Het grootste deel van de populaties is standvogel, maar in de meest noordelijke broedgebieden (o.a. noordelijk Noord-Amerika, Fenno-Scandinavië en Rusland) komt gedeeltelijke trek voor. Verplaatsingen hangen sterk samen met schommelingen in prooiaanbod in arctische gebieden. In Noord-Amerika treden ongeveer eens per tien jaar “invasies” op, waarbij vogels zuidwaarts kunnen uitwaaieren tot in het zuiden van de VS en noordelijk Mexico. In Fenno-Scandinavië blijven zulke bewegingen doorgaans beperkt tot enkele honderden kilometers. Wegtrek uit noordelijke gebieden vindt vooral plaats in oktober–november, met terugkeer naar broedgebieden in maart–april.

De havik is een vrij grote accipiter met een lange staart, afgeronde vleugeltoppen en een opvallend lichte wenkbrauwstreep. Adulten tonen een donkere kruin, blauwgrijze bovendelen en een witte onderzijde met dichte grijze dwarstreping, plus opvallend “wollige” witte onderstaartdekveren. Juvenielen zijn bruin van boven en buffkleurig van onder met vage, dichte streping; de onderstaartdekveren zijn donker gestreept en de staart vertoont golvende donkere banden met lichte randen en een smalle witte eindtip. Totale lengte circa 53–66 cm, waarbij vrouwtjes gemiddeld groter zijn dan mannetjes.

In de winter wordt vooral een gefragmenteerd landschap gebruikt met bos, kapvlakten, moerassen en landbouwgebieden; open terrein wordt vooral benut wanneer grote boscomplexen ontbreken. Tijdens de broedtijd bestaat voorkeur voor bosrijke gebieden met veel grote bomen en een hoge kroonlaag, maar ook relatief open habitats in zowel laagland als upland kunnen worden benut, mits er voldoende structuur en dekking aanwezig is.

Jacht vindt plaats via korte, snelle vluchten met korte speurtochten vanaf zitposten, en via snelle vluchten langs bosranden, over open plekken en door dichte vegetatie. Prooien bestaan uit een breed spectrum aan gewervelden en soms insecten. Belangrijke prooien zijn eekhoorns en andere knaagdieren, konijnen/ hazen, en uiteenlopende vogels zoals hoenders, kraaiachtigen, spechten en zangvogels; tijdens het broedseizoen kan het aandeel jonge zangvogels toenemen naarmate die beschikbaar komen. Prooi wordt op de grond, in vegetatie of in de lucht gegrepen.

Broeden gebeurt doorgaans met één legsel per jaar, meestal eind april tot begin mei. Legselgrootte is vaak 2–4 eieren (soms 1–5), gelegd om de 2–3 dagen; broeden start vaak na het tweede ei, waardoor uitkomen niet synchroon verloopt. De broedduur bedraagt circa 28–38 dagen en wordt hoofdzakelijk door het vrouwtje uitgevoerd. Verzorging en voeren van de jongen liggen vooral bij het vrouwtje, terwijl het mannetje prooi aanbrengt. Eerste vluchten volgen na ongeveer 35–42 dagen; zelfstandigheid wordt rond circa 70 dagen na uitkomen bereikt. Binnen een broedterritorium worden vaak meerdere (1–8) wisselnesten gebruikt; naburige broedparen liggen gemiddeld rond enkele kilometers uit elkaar.

Status: LC (Least Concern). Het verspreidingsgebied is zeer groot en de soort voldoet daardoor niet aan de criteria voor “Kwetsbaar”; ondanks een vermoedelijke afname wordt de daling niet als snel genoeg gezien om de drempelwaarden te halen.

Het verspreidingsgebied omvat Australazië, met voorkomen in Australië en Tasmanië en daarnaast in Nieuw-Guinea en op eilanden westwaarts tot Sumbawa en Ceram en oostwaarts tot de Salomonseilanden. Eenmaal gevestigd in een territorium blijft de soort doorgaans standvogel en plaatsgebonden; na het uitvliegen kan bij jonge vogels wel uitzwerving optreden.

Het uiterlijk is opvallend variabel. In Australië en Tasmanië komen twee hoofdvormen voor. De witte fase is volledig wit en toont roodoranje ogen, met gele washuid (cere) en gele poten; in Tasmanië zijn alle vogels wit en in delen van Australië overheerst deze fase. De grijze fase toont een lichtgrijze bovenzijde met subtiele tekening op stuit en staart, en een onderzijde met wit en grijs (borst vaak grijs-wit gebandeerd, verder veel wit met soms lichte grijze bandering op dijen); ogen rood en cere en poten geel. Vrouwtjes zijn duidelijk groter dan mannetjes en in de grijze fase gemiddeld donkerder en sterker gebandeerd. Juvenielen lijken op adulten van dezelfde kleurvorm, maar ogen bruiner in het begin en tonen vaak een wat grijzere en sterker gebandeerde indruk; kuikens zijn doorgaans wit (soms grijzig) en ogen zijn aanvankelijk donkerbruin. Over het totale verspreidingsgebied bestaat bovendien veel variatie tussen ondersoorten in grootte en kleurtinten, met op veel eilanden donkerdere bovendelen en rijker roodbruine onderzijde.

Een vermoedelijke achteruitgang wordt in verband gebracht met voortgaande habitatvernietiging en vervolging door mensen.

Het leefgebied bestaat vooral uit bos en open bosland. In Australië en Tasmanië wordt overwegend bebost landschap gebruikt en worden de droge woestijngebieden van het binnenland gemeden. In Nieuw-Guinea en op eilanden worden ook dichte tropische bossen benut, zowel in bergen als nabij de kust; in zwaar beboste streken bestaat vaak voorkeur voor secundaire groei en meer open plekken, randen, dorpen en tuinen.

Het voedselpakket varieert met de grootte van de lokale vorm. Grote Australische vogels nemen regelmatig vogels tot ongeveer duifgrootte, kleine zoogdieren tot ongeveer konijnformaat, reptielen (ook slangen) en daarnaast insecten. Kleinere eilandvormen eten vooral kleinere vogels, kleine (grond)zoogdieren, hagedissen en relatief veel grote insecten. Vogels worden in vlucht of op de grond gegrepen; zoogdieren, reptielen en insecten worden vooral op de grond of vanuit takken genomen. Jachtgedrag bestaat uit verscholen wachten in dekking en verrassingsaanvallen in open terrein of binnen het bos, met soms achtervolging door dichte vegetatie; af en toe worden ook zweefvluchten gezien. Sterk formaatverschil tussen seksen leidt vaak tot een taakverdeling in prooikeuze: mannetjes nemen relatief vaker vogels, terwijl vrouwtjes relatief vaker zoogdieren en reptielen op de grond slaan.

Broeden in Australië vindt meestal plaats in grote eucalyptusbomen, vaak op een horizontale tak op aanzienlijke hoogte. Het nest is een vrij vlak platform van fijne twijgen, gevoerd met groene bladeren; bouw en reparatie kunnen zes weken tot twee maanden duren. Het broedseizoen loopt grofweg van augustus tot december, met meestal legsels van drie eieren in september–oktober. Incubatie kan door beide seksen worden uitgevoerd, maar vaak ligt het zwaartepunt bij het vrouwtje; prooiaanvoer naar het nest gebeurt vooral door het mannetje, waarna voeren van de jongen vooral door het vrouwtje plaatsvindt. Van eileg tot uitvliegen duurt iets meer dan twee maanden.

Status: LC (Least Concern). Door het zeer grote verspreidingsgebied en de zeer grote populatiegrootte, zonder aanwijzingen voor een daling die richting de IUCN-drempels gaat, wordt de soort wereldwijd niet als bedreigd beschouwd.

De sperwer komt wijdverspreid voor in Eurazië en Noord-Afrika en broedt in een brede gordel van warm-gematigde tot subtropische gebieden, van Ierland tot Japan en zuidwaarts tot het Middellandse-Zeegebied. In de noordelijkste delen van Europa en in het grootste deel van Azië is de soort trekvogel; in Centraal-Europa is sprake van gedeeltelijke trek, terwijl in het zuiden vooral stand- en zwerfgedrag overheerst. Het merendeel van de trek verloopt grofweg van noordoost naar zuidwest. Slechts een beperkt deel bereikt Afrika, al overwinteren sommige vogels in Noord-Afrika en sporadisch verder zuidelijk tot in oostelijk Afrika; de Siberische populatie overwintert in Zuid- en Zuidoost-Azië.

Qua formaat is de sperwer ongeveer te vergelijken met een torenvalk, met een relatief lange staart. De vleugels zijn korter en afgerond, waardoor in vlucht geen spitse punten zichtbaar zijn. Een kenmerkend vluchtbeeld is een ritme van enkele snelle vleugelslagen gevolgd door een korte glijvlucht (“flap-flap-glide”), zowel bij verplaatsen als bij jagen.

Het leefgebied bestaat in de broedtijd en winter vooral uit bos, met een duidelijke voorkeur voor naaldbos waar beschikbaar. In de winter komt de soort daarnaast geregeld voor in een kleinschalig landschap met landbouw, erven en zelfs tuinen, zolang dekking en geschikte jachtmogelijkheden aanwezig blijven.

Het voedsel bestaat vrijwel volledig uit vogels. Prooien variëren van kleine zangvogels zoals mussen en vinken tot grotere soorten ter grootte van (hout)duiven. Kleine zoogdieren worden soms genomen, maar vormen doorgaans een klein deel; vogels maken veruit het grootste aandeel van het menu uit (ruim >90%).

Het broedseizoen start doorgaans met eileg vanaf eind april of begin mei in noordwestelijk Europa, eerder in zuidelijk Europa en later in noordelijke gebieden. Een nest wordt meestal elk jaar opnieuw gebouwd, vaak laag tot midden in de kroon, in een vork dicht bij de stam of op een horizontale tak; naaldbomen worden vaak gekozen. Het nest is een losse takkenbouw met een diepe kom, tijdens de eileg verder afgewerkt met fijne twijgjes of schorssnippers. Het legsel telt meestal 4–6 eieren (variatie 3–7). De broedduur loopt grofweg op tot rond 39–42 dagen voor een compleet legsel, waarna de jongen na ongeveer 24–30 dagen uitvliegen; mannetjes vliegen gemiddeld iets eerder uit dan vrouwtjes.

Status: LC (Least Concern). Door het zeer grote verspreidingsgebied en een populatie die niet snel genoeg afneemt om de IUCN-drempels te benaderen, wordt de soort wereldwijd niet als bedreigd beschouwd.

De Grijskopsperwer komt voor in Australazië, vooral in Australië en Nieuw-Guinea. Overwegend standvogel, maar deels ook (lokaal) trekkend of invasief; verplaatsingen zijn beperkt bekend, met in ieder geval duidelijke dispersie van juvenielen uit broedgebieden.

Kenmerkend is een middelgrote, fijn gebouwde roofvogel met opvallend gele ogen. Bovenzijde en zijkant van de kop zijn leigrijs, met een duidelijke kastanjebruine halfkraag. Onderzijde toont fijne, licht roestkleurige bandering op een witte basis. De vleugels zijn kort en afgerond, de staart is lang en meestal recht afgesneden. Snavel is zwart met een lichtgele washuid; poten zijn lang en geel met zeer lange tenen, vooral de middelste teen. Beide geslachten lijken op elkaar, maar mannetjes zijn kleiner dan vrouwtjes.

Het leefgebied bestaat uit savanne, open bos en woodland, verstoord (half)open bos, secundaire begroeiing en bosranden. Rustplaatsen liggen vaak onopvallend binnen het bos. Ook in parken en tuinen met volwassen bomen in suburbane gebieden kan de soort onopgemerkt aanwezig zijn, met snelle verplaatsingen van boom naar boom en soms hoog cirkelend. Waarschijnlijk relatief algemener in drogere gebieden dan de bruine havik (Brown Goshawk), maar vaak gemakkelijk over het hoofd te zien. Meestal solitair, soms in paren.

Het voedsel bestaat in Australië vooral uit kleine vogels (met name zangvogels), aangevuld met hagedissen en insecten en zelden kleine zoogdieren. In Nieuw-Guinea worden naast kleine vogels ook vaker kleine zoogdieren en insecten genomen. Jacht gebeurt vanuit dekking (perch-hunting) met korte uitvallen, via korte vluchten van boom naar boom, of met laag, snel “kwarteren” en plotselinge achtervolgingen in een snelle, schietende vlucht.

Broeden gebeurt solitair. Het nest is een platform van takken, bekleed met groene bladeren, geplaatst in een vork van een levende boom op circa 4–39 meter hoogte. Het legsel telt meestal 3–4 eieren (variatie 2–5), wit en vaak ongevlekt of met enkele bruine vlekjes. De broedduur bedraagt ongeveer 35 dagen; de jongen verblijven circa 28–33 dagen op het nest en blijven na het uitvliegen nog ongeveer zes weken afhankelijk.

Status: LC (Least Concern). Door het zeer grote verspreidingsgebied en een populatie die niet snel genoeg afneemt om de IUCN-drempels te benaderen, wordt de Coopers Speerwer wereldwijd niet als bedreigd beschouwd.

Deze soort werd beschreven door Bonaparte in 1828 en komt voor in Noord- en Midden-Amerika, van zuidelijk Canada tot Honduras.

In het noordelijke deel van het verspreidingsgebied vindt doorgaans trek plaats, al blijven ook daar sommige vogels overwinteren. Elders overheerst standvogelgedrag, terwijl populaties in berggebieden soms naar lagere delen uitwijken. Najaarstrek loopt grofweg van eind augustus tot begin november, met een piek van half september tot half oktober; jonge vogels trekken vaak eerder dan oudere, en vrouwtjes meestal vóór mannetjes. Voorjaarstrek valt meestal tussen maart en mei, waarbij mannetjes gemiddeld eerder terugkeren dan vrouwtjes. Overwintering vindt vooral plaats in Mexico, maar reikt soms tot Costa Rica en zelden tot Colombia.

Het uiterlijk past bij een kortvleugelige, langstaartige havik die sterk lijkt op de Sharp-shinned Hawk, maar groter is. Bij glijvlucht steekt de kop duidelijk voorbij de “pols” van de vleugel. De staart is bij vrouwtjes opvallend rond aan de top, zelfs wanneer de staart gesloten is; bij mannetjes is dit minder uitgesproken. Juvenielen zijn bruin, met gestreepte borst en een lichtere buik, zonder de sterke witte wenkbrauwstreep die kenmerkend is voor de havik (Northern Goshawk).

Het leefgebied bestaat uit ouder bos, open bos, bosranden en rivierbossen. Broedplaatsen liggen in naald-, loof- en gemengde bossen, meestal met hoge bomen en open plekken of randhabitat in de buurt. Ook bomenrijen langs rivieren in open landschap worden benut, en steeds vaker ook suburbane en stedelijke gebieden met geschikte hoge bomen. In de winter kan de soort ook in opener terrein voorkomen, vooral in het westen.

Het voedsel bestaat vooral uit vogels en kleine zoogdieren. De jacht richt zich vaak op middelgrote vogels (zoals lijster-, gaai- en spechtachtige soorten), maar ook op kleinere en grotere vogels. Daarnaast worden onder meer chipmunks, (boom)eekhoorns, grondeekhoorns, muizen en vleermuizen gegeten; reptielen en insecten komen soms ook voor. De jachtstrategie is meestal “stealth hunting”: verplaatsen van zitpost naar zitpost in dekking, met luisteren en speuren, gevolgd door een korte explosieve achtervolging. Ook komt laag over de grond vliegen voor om prooi te verrassen. Achtervolgingen worden doorgaans snel afgebroken wanneer binnen ongeveer honderd meter geen vangst volgt; bij vleermuizen kan juist een zeer wendbare achtervolging plaatsvinden met hoge succespercentages.

Bij het broeden wordt de nestplaats vaak door het mannetje gekozen en wordt het grootste deel van de nestbouw uitgevoerd, terwijl een bestaand nest van het voorgaande jaar vaker door het vrouwtje wordt geselecteerd en hersteld. Het nest bestaat uit takken en wordt later bekleed met schors en soms groen materiaal; de bouw duurt vaak ongeveer twee weken, maar na verlies kan snel een nieuw nest worden opgebouwd. Nesten van paren liggen doorgaans ruim uit elkaar. Het legsel telt meestal vier tot vijf eieren (soms drie of zes), gelegd met tussenpozen van ongeveer één dag. Het broeden gebeurt hoofdzakelijk door het vrouwtje; het mannetje levert prooi aan. De uitkomst is asynchroon. Na het uitkomen blijft het vrouwtje in de eerste weken zeer intensief bij de jongen om te beschutten en te voeren, terwijl het mannetje vooral jaagt en prooi aanbrengt; later worden jongen geleidelijk zelfstandiger en verlaten ze het nest na ongeveer 30 dagen (mannetjes) tot circa 34 dagen (vrouwtjes). Ook na het uitvliegen blijft nog een periode voedseloverdracht en afhankelijkheid bestaan, waarna jachtvaardigheden zich in de daaropvolgende weken verder ontwikkelen.

Status: LC (Least Concern). Door het zeer grote verspreidingsgebied en een zeer grote populatie benadert de soort de IUCN-drempels voor Kwetsbaar niet; de populatietrend lijkt stabiel, waardoor de soort wereldwijd als niet bedreigd wordt beoordeeld.

De soort werd beschreven door Gmelin in 1788 en komt wijdverspreid voor in Afrika ten zuiden van de Sahara en in grote delen van Azië, met een broedgebied dat reikt van het zuiden van Rusland via Zuid-China tot Sri Lanka; daarnaast komt de soort ook in delen van Zuid-Europa voor.

Langs de Palearctische rand van het verspreidingsgebied treedt regelmatige wintertrek zuidwaarts op, met een deel van de vogels dat zuidwestwaarts naar Arabië trekt en veel vogels dat overwintert in Pakistan, India en Zuidoost-Azië. In grote delen van India en in Afrika overheerst standvogelgedrag, maar in meer loofverliezende of seizoensgebonden landschappen vinden verplaatsingen plaats tussen drogere en nattere savannes. In West-Afrika verplaatst de soort zich in het droge seizoen (ongeveer oktober–maart) zuidwaarts richting Guinea-bosland om te broeden, met een terugkeer noordwaarts in het regenseizoen; in Senegambia is aanwezigheid het hele jaar mogelijk, maar met hogere aantallen in de regentijd. In zeer droge gebieden, zoals delen van de Taru-woestijn en het aride Tsavo-gebied in Kenia, worden noordwaartse verplaatsingen in januari–maart gemeld. Zwervende exemplaren worden soms tot in Maleisië en Sumatra gezien.

Het uiterlijk varieert regionaal, met meerdere ondersoorten die vooral verschillen in tint, formaat en mate van rosse of kastanjebruine dwarsbandering. Kenmerkend is een compacte, stevig gebouwde kleine havik, kleiner dan de Europese sperwer maar groter dan de besra. Bij adulte vogels vallen een vrijwel egaal grijze staart in rust en een vrij regelmatige lichte kastanjebruine bandering van keel tot (onder)buik op; de relatief weinig opvallend getekende staart en de minder contrastrijke onderzijde helpen bij onderscheid van vergelijkbare sperwerachtigen. In Afrika kan verwarring optreden met andere kleine Accipiter-soorten en met Gabar-havik, maar ontbreken van een witte stuit en de bijna effen ogende staart zijn bruikbare aanwijzingen.

Voorkeur gaat uit naar savanne en cultuurlandschap met verspreide bomen; dichte bossen en zeer droge gebieden worden gemeden. In delen van Zuid- en Centraal-Azië, India, Myanmar en Zuid-China worden zowel natuurlijke savannes als landbouwgebieden en bebouwing benut, met lokaal hoge dichtheden; in Afrikaanse savannes kunnen territoria op korte afstand van elkaar liggen.

Het dieet bestaat vooral uit hagedissen, aangevuld met kleine vogels tot duifgrootte, kleine zoogdieren en grote insecten. Prooi wordt meestal op of nabij de grond gegrepen, maar soms ook in de lucht. Jachtgedrag bestaat vaak uit loeren vanuit dekking, bij voorkeur vanuit een bladerrijke boom, gevolgd door een korte, snelle uitval; daarbij kunnen ook muren, erven en zelfs gebouwen worden benut, en worden nestjongen van kleine vogels soms systematisch opgespoord. In struikgewas wordt geregeld een serie korte vluchten van boom naar boom gemaakt, laag boven de grond en met een golvende vlucht (enkele snelle vleugelslagen gevolgd door korte glijmomenten). Gebieden nabij water worden vaak gebruikt, zonder dat afhankelijkheid van water strikt is; in het oosten is de soort ook in de valkerij ingezet.

De balts bestaat uit een fladderende vlucht boven boomtoppen met veel roepen, soms met deelname van beide partners. Paring vindt plaats op een zitplaats en gaat gepaard met opvallend vocaal gedrag, dat na start van de nestbouw en na eileg afneemt. Het nest is klein en wordt jaarlijks opnieuw gebouwd, vaak in dezelfde omgeving, meestal 6–12 meter hoog op een zijtak en bekleed met groene bladeren; de bouw duurt ongeveer tien dagen en vindt vooral ’s ochtends plaats. Het legsel bestaat doorgaans uit 2–4 eieren, vaak groenwit tot licht blauwgroen en meestal ongetekend, al komen lichte vlekjes en vegen voor (in Afrika vaker dan in Azië). Broedtijd en legperiode variëren per regio; in het noorden vooral laat in het voorjaar, elders vaker in het droge seizoen. Het broeden gebeurt door het vrouwtje alleen en duurt circa 30–35 dagen; voedsel wordt door het mannetje aangevoerd en snel doorgegeven. In de nestfase brengen beide ouders prooi, maar in de vroege periode blijft het vrouwtje het meest bij de jongen en neemt het merendeel van de prooioverdrachten aan; uitvliegen volgt na iets meer dan 30 dagen.

Leden van het geslacht Pernis zijn vrij grote wouwen, meestal aangeduid als honingbuizerds. Ze hebben lange, brede, buizerdachtige vleugels en een relatief lange staart. De poten zijn kort, maar stevig, met krachtige tenen en klauwen. De lores (het gebied tussen snavelbasis en oog) zijn dicht bevederd met korte, dakpansgewijs liggende veertjes; een aanpassing die helpt om steken van wespen en bijen te weren, waarvan de larven een belangrijk deel van het voedsel vormen.

De veren op de hele kop zijn enigszins verstijfd, met of zonder een (lichte) kuif op de nek. De staart is opvallend gebandeerd. De algemene kleuring is zeer variabel, met bij sommige vormen ook donkere kleurfasen. Jonge vogels zijn doorgaans sterker gestreept dan volwassen vogels.

Dit duidelijke geslacht is verwant aan Henicopernis (langstaart- en zwarte honingbuizerd), Aviceda (koekoeksvalken en baza’s) en Leptodon (grijskopwouw). Het komt voor van Europa via Azië tot aan de Pacifische rand; de noordelijk voorkomende vormen zijn sterk trekvogels. Er zijn twee hoofdsoorten: Pernis apivorus, die (met zijn ondersoorten) het grootste deel van het verspreidingsgebied beslaat, en Pernis celebensis, die beperkt is tot een deel van de Pacifische rand.

Status: LC (Least Concern). Door het zeer grote verspreidingsgebied en de grote populatie benadert de Wespendief de IUCN-drempels voor Kwetsbaar niet; de populatietrend lijkt stabiel, waardoor de soort wereldwijd als niet bedreigd wordt beoordeeld.

De soort werd beschreven door Linnaeus in 1758 en broedt in West-Eurazië, van Zuidwest-Europa tot westelijk Siberië. Broeden vindt plaats in de meeste Europese landen, maar niet op IJsland en in Ierland; afwezig als broedvogel in Noord-Scandinavië en in het zuiden van Spanje.

Het jaarverloop wordt gedomineerd door trekgedrag: vrijwel een volledige zomergast in Europa, met overwintering vooral in bosrijk gebied in westelijk en centraal equatoriaal Afrika (van Guinea en Liberia oostwaarts tot onder meer de Centraal-Afrikaanse Republiek en Congo), met daarnaast kleinere aantallen in oostelijk en zuidelijk Afrika tot in Natal en Angola. Vertrek uit de broedgebieden valt vooral in half augustus tot begin september, met een groot deel van de adulte vogels doorgaans al tegen eind augustus onderweg; in Midden-Europa verdwijnen de meeste vogels uiterlijk eind september/begin oktober, terwijl enkele (waarschijnlijk juveniele) exemplaren tot eind oktober of zelfs november kunnen blijven. Terugkeer richting Midden-Europa begint vanaf half april, maar het merendeel arriveert pas in de tweede helft van mei; in Noord-Europa vaak eind mei tot begin juni.

Tijdens de trek wordt vooral gebruikgemaakt van zweefvlucht, maar langdurig vleugelslaan over grotere wateroppervlakken is mogelijk, waardoor de soort minder strikt aan smalle zee-oversteken gebonden is dan veel andere grote roofvogels. Toch ontstaan duidelijke concentraties op bekende knelpunten: veel West-Europese populaties (ook uit gebieden tot Zweden en Midden-Europa) passeren via de Straat van Gibraltar, met in het najaar een piek van eind augustus tot half september en in het voorjaar vooral eind april tot eind mei. Daarnaast trekken aanzienlijke aantallen via de centrale Middellandse Zee, onder meer over het Kanaal van Sicilië, met opvallende passage rond Malta, Sicilië en Kaap Bon (Tunesië). In het oosten wordt passage geconcentreerd waargenomen bij Bosporus en Zee van Marmara (hoofdzakelijk half augustus tot half september), terwijl vogels uit westelijke delen van het voormalige Sovjetgebied die deze route niet volgen vaak langs de oostrand van de Zwarte Zee trekken. Het grootste deel van de doortrek via het Midden-Oosten bereikt Afrika vermoedelijk via Sinaï en de Golf van Suez; in het voorjaar is de soort talrijk bij Eilat in zuidelijk Israël.

Het uiterlijk doet denken aan de buizerd, maar herkenning wordt ondersteund door een donkere, dubbele band nabij de basis van de staart, langere en smallere vleugels en een relatief langere hals, waardoor de kop wat duifachtig oogt. Op voorhoofd en lores bevinden zich kleine, dichte, schubachtige veertjes die bescherming geven bij het foerageren in wespennesten. Neusgaten zijn spleetvormig, wat helpt om verstopping met grond of was te beperken. De kop is klein, de ogen relatief kleiner dan bij actieve jagers, en de slanke snavel met licht gebogen bovensnavel en spitse punt is geschikt voor het hanteren van insectenprooi.

Het leefgebied bestaat vooral uit bosgebieden, zowel loof- als naaldbos, bij voorkeur met open plekken zoals kapvlakten, weilanden, ruigte en struweel. Deze structuur biedt zowel nestgelegenheid als foerageerplekken voor de belangrijkste prooien.

Het voedsel bestaat hoofdzakelijk uit wespen en daarnaast hommels; ondanks de naam wordt geen honing gegeten. In het begin van het broedseizoen worden ook kleine vogels, kleine zoogdieren en regenwormen benut als aanvulling, onder meer om een groeiend broed van voldoende voeding te voorzien.

Broeden start vermoedelijk vaak pas vanaf ongeveer driejarige leeftijd; jongere vogels kunnen zomers in Afrika blijven. Nesten zijn relatief klein en worden geregeld gebouwd op een basis van een oud kraaiennest. Legselgrootte ligt doorgaans rond 3–5 eieren in juni–juli; broeden duurt circa 30–35 dagen en vindt door beide ouders plaats. Het grootbrengen wordt eveneens door beide ouders verzorgd; uitvliegen volgt na ongeveer 40–44 dagen. Na het uitvliegen wordt nog korte tijd bijgevoerd, waarbij al kan voorkomen dat één ouder het broedgebied verlaat en richting Afrika trekt terwijl de jongen nog niet volledig zelfstandig zijn.